Wikipedia



 

Bydgoszcz
Stare Miasto nad Brdą
Herb Bydgoszczy Flaga Bydgoszczy
Województwo	kujawsko-pomorskie
Powiat	miasto na prawach powiatu
Gmina • rodzaj	Bydgoszcz miejska
Założono	1038 (gród)
Prawa miejskie	19 kwietnia 1346
Prezydent Bydgoszczy	Konstanty Dombrowicz
Powierzchnia	174,57[1] km²
Wysokość	28-97 m n.p.m.
Ludność (2009) • liczba • gęstość • aglomeracja	358 029[2] 2 063,0[1] os./km² 460 608[3]
Strefa numeracyjna	(+48) 52
Kod pocztowy	od 85-001 do 85-915
Tablice rejestracyjne	CB
Położenie na mapie Polski Bydgoszcz
53°07'N 18°00'E / 53.117, 18Współrzędne: 53°07'N 18°00'E / 53.117, 18
TERC (TERYT)	0461011
SIMC	0928363
Urząd miejski ul. Jezuicka 1 85-102 Bydgoszcz
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Strona internetowa miasta

Bydgoszcz (łac. Bidgostia, niem. Bromberg) – miasto w północnej Polsce, położone nad rzeką Brdą i Kanałem Bydgoskim, którego wschodni fragment graniczy na Wiśle, siedziba Kujawsko-Pomorskiego Urzędu Wojewódzkiego oraz Wojewody Kujawsko-Pomorskiego i największe miasto województwa kujawsko-pomorskiego^[4].

Bydgoszcz jest jednym z większych miast w Polsce (8. według liczby ludności, 358 029 mieszkańców; 10. według powierzchni, 174,57 km²)^[1]. Stanowi duży ośrodek gospodarczy, kulturalny, akademicki, wojskowy i sportowy. Jest węzłem drogowym, kolejowym i żeglugi śródlądowej w kraju, posiada międzynarodowy port lotniczy oraz port rzeczny. W Bydgoskim Węźle Wodnym łączą się dwie międzynarodowe śródlądowe drogi wodne, spinając dorzecza Europy Zachodniej i Wschodniej.

Cechą środowiska geograficznego miasta jest silne zróżnicowanie geomorfologiczne i geobotaniczne. Jako jedno z niewielu miast Polski – Bydgoszcz jest położona na ogromnej polanie leśnej. Znajduje się tu również największy pod względem obszaru miejski park w Polsce.

Bydgoszcz jest wielobranżowym ośrodkiem przemysłowym, w którym obecnych jest wiele koncernów krajowych i zagranicznych. W 2005 r. powstał Bydgoski Park Przemysłowo-Technologiczny, w którym w 2009 r. 30 ha znalazło się w Pomorskiej Specjalnej Strefie Ekonomicznej.

W Bydgoszczy w 2008 r. studiowało 43,9 tys. studentów^[5]. Znajdują się tu cztery uczelnie publiczne: Uniwersytet Kazimierza Wielkiego, Uniwersytet Technologiczno-Przyrodniczy im. J.J. Śniadeckich, Collegium Medicum Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, Akademia Muzyczna oraz 15 niepublicznych szkół wyższych, w tym największa w Polsce północnej Wyższa Szkoła Gospodarki.

Miasto jest ośrodkiem kultury muzycznej. Posiada znaną z akustyki filharmonię oraz nowoczesną operę. Ambasadorem Bydgoszczy jest Rafał Blechacz - zwycięzca XV Międzynarodowego Konkursu Pianistycznego im. Fryderyka Chopina. Oprócz tego sztuki wystawia Teatr Polski oraz teatry niepubliczne. Istnieją Ośrodki Kultury: Miejski i Wojewódzki oraz liczne galerie sztuki z Galerią Miejską bwa i Galerią Sztuki Nowoczesnej (na Wyspie Młyńskiej w ramach Muzeum Okręgowego) na czele.

Bydgoszcz jest również ośrodkiem turystycznym. Na uwagę zasługuje Stare Miasto położone w meandrach rzeki Brdy (drugim obszarem staromiejskim jest Stary Fordon nad Wisłą), Wyspa Młyńska, Wenecja Bydgoska oraz Śródmieście z wielkomiejską zabudową secesyjną, zabytkowe kościoły, cztery sanktuaria katolickie, liczne muzea. Unikatowym zabytkiem jest najstarsza w Polsce sztuczna droga wodna – Kanał Bydgoski (1774 r.) z systemem śluz. Miasto wyróżnia w Polsce elewacja od strony rzeki (waterfront), szczególnie wieczorami, po iluminacji budynków. Po Brdzie kursują dwa tramwaje wodne, które są traktowane jako środki transportu miejskiego.

Wśród wielu polskich miast Bydgoszcz wyróżnia się jako ośrodek wojskowy (siedziba okręgu oraz instytucji NATO), medyczny (od 2004 r. Centrum Onkologii corocznie zajmuje w rankingach pozycję najlepszego szpitala publicznego w kraju), kulturalny (kultura muzyczna) oraz sportowy (liczne imprezy międzynarodowe). Na uwagę zasługuje również zieleń: parki, lasy, obszary chronione oraz nagromadzenie budowli hydrotechnicznych, w tym zabytkowych.

Miasto stanowi siedzibę starosty powiatu bydgoskiego, a także powiatu grodzkiego. Od 2004 stanowi stolicę diecezji bydgoskiej. Jest także siedzibą wojewódzkiego sądu administracyjnego.

Spis treści 1 Środowisko naturalne 1.1 Położenie 1.2 Bydgoski Węzeł Wodny 1.3 Klimat 1.4 Przyroda 1.5 Parki 1.6 Lasy 1.7 Ochrona przyrody 2 Demografia 2.1 Osiedla i dzielnice 2.2 Rozwój demograficzny miasta 2.3 Gminy podmiejskie 3 Historia 3.1 Prezydenci Miasta 4 Turystyka 4.1 Bydgoski Węzeł Wodny 4.2 Starówka lokacyjna 4.3 Śródmieście 4.4 Zabytkowe kościoły 4.5 Muzea, turystyka festiwalowa 4.6 Turystyka kongresowa i biznesowa 4.7 Stary Fordon 4.8 Zabytki militarne 4.9 Szlaki turystyczne i otoczenie 4.10 Noclegi dla turystów 5 Kościoły i związki wyznaniowe 5.1 Katolicyzm 5.2 Prawosławie 5.3 Protestantyzm 5.4 Inne 5.5 Cmentarze 6 Komunikacja 6.1 Bydgoszcz jako węzeł komunikacyjny – rys historyczny 6.2 Tranzyt (drogi przebiegające przez miasto) 6.2.1 Przebudowy dróg 6.3 Kolej 6.4 Komunikacja lotnicza 6.4.1 Międzynarodowy port lotniczy 6.4.2 Lotnisko aeroklubowe 6.5 Drogi wodne 6.6 Komunikacja miejska 6.7 Komunikacja dalekobieżna 6.8 Infrastruktura komunikacyjna oraz obiekty inżynierskie 6.9 Wypożyczalnie samochodów 7 Gospodarka 7.1 Firmy lokalne 7.2 Targi 8 Kultura 8.1 Towarzystwo Miłośników Miasta Bydgoszczy 8.2 Filharmonia Pomorska 8.3 Opera Nova 8.4 Chóry 8.5 Kluby muzyczne 8.6 Teatry 8.7 Muzea 8.8 Kina 8.9 Festiwale 9 Gwara bydgoska 10 Edukacja 10.1 Publiczne wyższe uczelnie 10.2 Filie wyższych uczelni 10.3 Niepubliczne wyższe uczelnie 10.4 Instytuty naukowe 10.5 Szkoły artystyczne 10.6 Niższe szkolnictwo 11 Media 12 Opieka zdrowotna 12.1 Pogotowie ratunkowe 13 Sport i rekreacja 14 Polityka 14.1 Samorząd 14.2 Parlamentarzyści 14.3 Placówki międzynarodowe 15 Współpraca zagraniczna 15.1 Miasta partnerskie Bydgoszczy 16 Bydgoszcz jako garnizon wojskowy 17 Osoby związane z Bydgoszczą 17.1 Honorowi obywatele Bydgoszczy 18 Legendy i przypowieści związane z Bydgoszczą 19 Nazwę Bydgoszcz noszą 20 Przypisy 21 Bibliografia 22 Linki zewnętrzne

edytuj Środowisko naturalne

 Osobny artykuł: Warunki naturalne w Bydgoszczy.

edytuj Położenie

Bydgoszcz znajduje się w północnej części Polski, w charakterystycznym miejscu, gdzie Wisła wykonuje gwałtowny zwrot na północ.

Jest jednym z nielicznych miast, w granicach którego występują dwa makroregiony: Pojezierze Wielkopolskie i Pojezierze Pomorskie wraz z licznymi mezoregionami (6) i mikroregionami (ok. 20). W związku z tym widoczne jest znaczne zróżnicowanie geomorfologiczne na terenie miasta i jego najbliższej okolicy. Przemieszczenie się z Bydgoszczy w którymkolwiek z kierunków świata przynosi ze sobą całkowicie odmienne krajobrazy, a także odmienne regiony geobotaniczne i etnograficzne. Na południu od miasta rozciągają się pola wydmowe, porośnięte Puszczą Bydgoską, na północy wysoczyzny pomorskie z jeziorami, na wschodzie wielkie zakole Wisły oraz Dolina Dolnej Wisły, na zachodzie pradolina Noteci z wielkimi obszarami łąk. Terytorium miasta leży w obrębie trzech wielkich dolin rzecznych (Brdy, Wisły i pradoliny Wisły-Noteci), co jest przyczyną występowania licznych zboczy widokowych (do 62 m wysokości względnej), dolinek erozyjnych i parowów. Charakterystyczną cechą rzeźby terenu miasta jest występowanie systemu rozległych poziomów tarasowych i wysokich obszarów wysoczyznowych oraz szczególnie eksponowanych w krajobrazie miasta – stref krawędziowych pradoliny i dolin rzecznych.

Wg podziału S. Jarosza (1956) Bydgoszcz leży na obszarze siedmiu krain geobotaniczno-krajobrazowych^[6]. Natomiast wg podziału fizyczno-geograficznego J. Kondrackiego (1978) najważniejszymi mezoregionami na terenie Bydgoszczy są:

• Kotlina Toruńska (obejmuje większość terytorium miasta, 11 teras wydmowych i zalewowych, kilkanaście mikroregionów),
• Dolina Fordońska (przełom Doliny Dolnej Wisły),
• Dolina Brdy,
• Wysoczyzna Świecka,
• Pojezierze Krajeńskie
• Pojezierze Chełmińskie.

Region obejmujący Bydgoszcz i okolicę nazywany bywa Kujawami Północnymi, a historycznie związany jest z Kujawami oraz Wielkopolską, co nie wyklucza oczywiście bogatych w przeszłości i teraźniejszości kontaktów z Pomorzem i Gdańskiem.

edytuj Bydgoski Węzeł Wodny

 Osobny artykuł: Bydgoski Węzeł Wodny.

Najcenniejszym zasobem środowiska Bydgoszczy jest Węzeł Wodny na który składają się trzy główne cieki wodne o łącznej długości nabrzeży 100 km^[7]. Przez miasto, na odcinku 28 km, przepływa rzeka Brda, która uchodzi do Wisły w Brdyujściu. Wody tej rzeki na części miejskiego odcinka mają II klasę czystości. Wschodnia granica miasta na odcinku 14 km przebiega na Wiśle (w dzielnicach Fordon i Brdyujście). Przez zachodnią część miasta na odcinku 6,5 km przepływa Kanał Bydgoski, którym dotrzeć można do Noteci i dalej poprzez Wartę – do Odry. Godna odnotowania jest obecność na terenie miasta licznych budowli hydrotechnicznych związanych z kanałem oraz drogą wodną Wisła-Odra: sześć czynnych śluz i cztery nieczynne (zabytkowe), trzy jazy. W wyniku spiętrzenia Brdy w centrum miasta istnieje Wyspa Młyńska, którą opływa rzeka Młynówka, a przecina urządzony w formie wodnej kaskady kanał Międzywodzie.

Na obszarze miasta znajdują się także mniejsze cieki wodne, m.in. Flis, Struga Młyńska, czy też Struga Prądy. Na Skarpie Południowej i Zboczu Fordońskim znajduje się kilkanaście strumieni oraz źródło zwane "Mieczysław". W wyniku zabudowania Brdy stopniami piętrzącymi, śluzami i obiektami hydroenergetycznymi, powstały w Bydgoszczy dwa zalewy:

• Tor Regatowy (60 ha, podniesienie poziomu wody względem stanu naturalnego sięga os. Kapuściska) zbud. w 1879 r., powiększony w 1906 r., odbywają się na nim krajowe i międzynarodowe zawody wioślarskie i kajakowe.
• Zalew Smukalski (96 ha) – powstał po budowie tamy na Brdzie w 1906 r., odbudowanej w 1952 r. po zniszczeniu w czasie II wojny światowej.

W 2009 r. działały na obszarze miasta trzy elektrownie wodne na Brdzie, które wytwarzały łącznie 4,5 MW energii elektrycznej^[8].

Na terenie Bydgoszczy znajduje się ponadto ok. 50 zbiorników wodnych. Większość z nich to niewielkie stawy i starorzecza. Największe obiekty to jezioro zwane Balaton, położone na os. Bartodzieje, dwa rozległe stawy w Fordonie, na Okolu oraz staw parkowy w Myślęcinku.

edytuj Klimat

Średnia roczna temperatur powietrza wynosi +7,9 °C^[9]. Najcieplejszym miesiącem jest lipiec, ze średnią temperatur +18,7 °C, najzimniejszym styczeń –2,1 °C. Absolutne rekordy temperatury w Bydgoszczy to: -26,9 °C (1 lutego 1956 r.) i +38,0 °C (31 lipca 1994 r.) Dominują wiatry o kierunku zachodnim (18%) i południowo-zachodnim (15%). W 15% dni występuje cisza, co jest efektem położenia miasta w dolinie otoczonej lasami. Średnia roczna suma opadów jest niska i wynosi 512 mm^[10], przy czym jest silnie zróżnicowana rocznie: od 269 mm (1989 r.) do 719 mm (1912 r.) Opad w sezonie wegetacyjnym wynosi średnio 318 mm, z maksimum w lipcu (72 mm), sierpniu (63 mm) i czerwcu (56 mm). W latach średnich i suchych występuje niedobór wody opadowej dla roślinności, co pogłębia na ogół lekki charakter gleb w okolicy. Usłonecznienie w rejonie Bydgoszczy wynosi 1509 godzin i jest wyższe od średniej w kraju, zwłaszcza w miesiącach wiosennych (marzec-maj). W ciągu roku notuje się 10-15 dni z mrozem, 100-110 dni z przymrozkami, ok. 50 dni z pokrywą śnieżną i 26-30 dni gorących z temperaturą maksymalną powyżej 25 °C.

edytuj Przyroda

 Osobne artykuły: Ochrona przyrody w Bydgoszczy, Parki i tereny leśne w Bydgoszczy.

edytuj Parki

Bydgoszcz należy do miast o największej liczbie (31 parków o powierzchni powyżej 2 ha) i powierzchni parków w Polsce (874 ha, drugie miejsce po Warszawie). W Bydgoszczy znajduje się największy park miejski w Polsce - Leśny Park Kultury i Wypoczynku „Myślęcinek” - o powierzchni 830 ha. W centrum miasta znajduje się słynąca z „zielonego klimatu” Wyspa Młyńska, zaś Śródmieście w części zostało zbudowane na założeniach urbanistycznych miasta-ogrodu, w związku z czym istnieją tam liczne parki, skwery i kwietniki. Dużym obszarem zieleni jest obszar nadrzeczny Brdy (park centralny 16 ha), Kanału Bydgoskiego (tzw. Planty nad Kanałem Bydgoskim o pow. 47 ha), Wisły oraz Skarpa Południowa (Dolina Pięciu Stawów, park im. H. Dąbrowskiego, park na Wzgórzu Wolności i inne).

Na terenie miasta znajdują się dwa ogrody botaniczne. Starszy z nich (zał. 1930 r.) jest w całości uznany na pomnik przyrody – arboretum, zaś nowszy założony w latach 1979-1983 jest drugim co do obszaru w Polsce (60 ha), malowniczo położony wśród dolin i wzgórz zbocza myślęcińskiego. Od 1978 r. znajduje się w Bydgoszczy Ogród Fauny Polskiej ZOO o pow. 14 ha.

edytuj Lasy

Bydgoszcz jest jednym z nielicznych dużych miast w Polsce otoczonych ze wszystkich stron lasami. Na dodatek lasy zajmują 32% powierzchni miasta. W większości są to lasy ochronne. Dominują bory sosnowe i mieszane, ale na północnych wysoczyznach znajdują się lasy mieszane oraz enklawy lasów liściastych, np. w okolicy Miedzynia, Osowej Góry, Opławca, Rynkowa, Fordonu. Na zboczach pradolin lasy są zróżnicowane gatunkowo. Z kolei w dolinie Wisły i Brdy spotkać można las łęgowy. W wielkim zakolu Wisły graniczącym z Bydgoszczą od wschodu, znajduje się największy kompleks nadrzecznych lasów łęgowych na obszarze całej dolnej Wisły.

edytuj Ochrona przyrody

Z uwagi na uwarunkowania przyrodnicze, 35% terytorium Bydgoszczy znajduje się w strefie krajobrazu chronionego, zaś 9% zajmuje Park Krajobrazowy Doliny Dolnej Wisły (na północy i północnym-wschodzie miasta). Z miastem graniczą trzy rezerwaty przyrody (Wielka Kępa Ostromecka, Las Mariański, Mała Kępa), zaś w promieniu 20 km znajduje się kolejnych 16 rezerwatów należących do czterech różnych jednostek przyrodniczo-geograficznych: (nadwiślańskie, nadnoteckie, Puszczy Bydgoskiej, wysoczyzny świeckiej). W okolicy Bydgoszczy znajduje się osiem obszarów krajobrazu chronionego, które obejmują zarówno pola wydmowe (porośnięte lasem), jak również strefy krawędziowe dolin rzecznych, jeziora oraz łąki nadnoteckie. Północna część Bydgoszczy objęta jest strefą krajobrazu chronionego pod nazwą Północny Pas Rekreacyjny Bydgoszczy (2640 ha) oraz Krajobrazu Zalewu Koronowskiego (890 ha), natomiast południowe krańce miasta - strefą Krajobrazu Wydm Kotliny Toruńsko-Bydgoskiej. Na obszarze miasta znajduje się 78 pomników przyrody, zaś w dzielnicy Osowa Góra - użytek ekologiczny w celu ochrony torfowiska mszarnego.

Z uwagi na położenie Bydgoszczy na styku krain fizyczno-geograficznych i geobotanicznych, krzyżują się tu trzy korytarze ekologiczne, w tym dwa o znaczeniu międzynarodowym (Pradolina Toruńsko-Eberswaldzka, Dolina Dolnej Wisły oraz Sandr Brdy łączący ww. węzły z Borami Tucholskimi). Dolina Dolnej Wisły wraz z „bydgoskim” zakolem tej rzeki znajduje się w sieci Natura 2000. Drugim obszarem w sieci jest graniczący z miastem od zachodu obszar pod nazwą: Dolina Środkowej Noteci i Kanału Bydgoskiego.

edytuj Demografia

Bydgoszcz liczy 350 315 mieszkańców: (dane z sierpnia 2008 r.) – dane te obejmują wyłącznie osoby zameldowane na pobyt stały. Oficjalne dane o ludności miasta na koniec grudnia 2007 r. (GUS) podają liczbę 361 222 osób (w tym 191 983 kobiety). Ludność w wieku produkcyjnym to 235 572 osoby, w wieku przedprodukcyjnym 61 118 osób,a w wieku poprodukcyjnym 64 532 osoby. W 2007 r. odnotowano niewielki, ujemny przyrost naturalny (-102 osoby) wynikający z nadwyżki zgonów (3 588) nad urodzeniami (3 486).

W ostatnich kilkunastu latach występuje stała tendencja wyludniania się miasta, spowodowana starzejącym się społeczeństwem i wyprowadzaniem się poza miasto do gmin ościennych (Osielsko, Białe Błota, Kruszyn, Trzciniec, Osówiec) oraz rzadziej poza region. Znaczną liczbę migracji mieszkańców stanowi emigracja zarobkowa do Wielkiej Brytanii i Irlandii.[10]

edytuj Osiedla i dzielnice

 Osobne artykuły: Podział administracyjny Bydgoszczy, Śródmieście (Bydgoszcz).

Specyficzne położenie Bydgoszczy, nad dwiema rzekami, Brdą i Wisłą czy też Kanałem Bydgoskim oraz na dwóch poziomach, tarasie północnym i południowym oraz niecce pomiędzy nimi, sprawia, iż jednoznaczny podział na dzielnice pozostał do dziś nierozstrzygnięty. Stan ten ma miejsce również ze względu na ogromną różnorodność i zawiłą historię bydgoskich osiedli, mających swe korzenie w istniejących na ich terenie folwarkach, majątkach itp.

Do początku XIX w. Bydgoszcz obejmowała miasto lokacyjne w obrębie murów miejskich oraz trzy przedmieścia: Gdańskie, Kujawskie i Poznańskie. Od czasów Księstwa Warszawskiego (pocz. XIX w.) zaludniło się kolejne przedmieście: Okole, gdzie zbudowano Kanał Bydgoski. W latach 1851-1907 pięciokrotnie zwiększono obszar administracyjny miasta przyłączając tereny, na których rozbudowało się m.in. dzisiejsze eklektyczne Śródmieście. Generalne, 8-krotne powiększenie terytorium miasta nastąpiło w 1920 r., kiedy włączono większość gmin podmiejskich, gdzie znajdowały się bydgoskie przedsiębiorstwa przemysłowe i mieszkała większość pracowników. Granice miasta wówczas oparły się, a nawet przekroczyły Wisłę (tzw Zawiśle w latach 1920-1954). Kolejne korekty granic miały miejsce w latach: 1954, 1959, 1961, 1973 i 1977. W 1973 przyłączono do Bydgoszczy pobliskie miasteczko Fordon położone nad Wisłą, a 4 lata później większość terenów łączących macierzysty rdzeń miasta z Fordonem. Fordon z ok. 8-tysięcznego miasteczka rozwinął się w ciągu 35 lat w prawie 70-tysięczną dzielnicę mieszkaniową, charakteryzującą się pewną odrębnością przestrzenno-krajobrazową względem obszaru macierzystego miasta.

Tradycyjnie Bydgoszcz podzielić można na cztery dzielnice:

• Górny Taras (osiedla położone na wysokim tarasie rzecznym w południowej części miasta, ok. 70 m n.p.m.)
• Dolny Taras (osiedla położone na niższym tarasie w północnej części miasta, ok. 40 m n.p.m.),
• Zachodnie osiedla willowe położone wzdłuż Kanału Bydgoskiego (zachód) i rzeki Brdy (północny zachód),
• Wschodnia Dzielnica oparta o Fordon oraz rzekę Wisłę.

Dodatkowo można wyróżnić Północny Pas Rekreacyjny z 830 ha Leśnym Parkiem Kultury i Wypoczynku "Myślęcinek" oraz teren Zakładów Chemicznych "Zachem" w południowo-wschodniej części miasta z własną siecią dróg. Zakłady wykorzystują część terenu, pozostałą przekształcono w Bydgoski Park Przemysłowo-Technologiczny oraz skansen hitlerowskiej architektury przemysłowej (pozostałości wielkiej niemieckiej fabryki dynamitu z czasów wojny).

edytuj Rozwój demograficzny miasta

• Wykres liczby ludności miasta Bydgoszcz na przestrzeni 4 ostatnich stuleci

Największą populację Bydgoszcz odnotowała w 1998 r. – wg danych GUS 386 855 mieszkańców^[11].

edytuj Gminy podmiejskie

Od początku lat 90. rośnie liczba mieszkańców zurbanizowanych gmin podmiejskich powiązanych z Bydgoszczą: Osielska i Białych Błót, co jest wynikiem migracji ze ścisłych granic miasta. Od 1995 do 2005 liczba mieszkańców tych gmin wzrosła o 30 proc. Liczebność mieszkańców gmin wchodzących w skład tych dwóch gmin to ponad 20 tys. osób.

edytuj Historia

 Osobne artykuły: Historia Bydgoszczy, Kalendarium historii Bydgoszczy, Historia kultu religijnego w Bydgoszczy, Historia Bydgoskiego Węzła Wodnego, Historia Bydgoskiego Węzła Kolejowego.

Znajdujące się w obrębie dzisiejszej Bydgoszczy osady były zasiedlone na stałe od epoki brązu. Znaczny rozwój osadnictwa nastąpił w okresie rzymskim, kiedy stwierdzono kontakty handlowe miejscowej ludności z cesarstwem. Dogodne położenie osad i łatwa przeprawa przez Brdę wykorzystywane były wówczas przez kupców podróżujących traktem bursztynowym. W tym miejscu omijano Wisłę, pokonując brodem Brdę.

Według najnowszych badań, opartych o metodę dendrochronologiczną, gród bydgoski, którego relikty odkrywane są do dziś, zbudowano w roku 1038. Pierwsza wzmianka o kasztelanie bydgoskim Suzzlaus de Budegac pochodzi z 1238. Wcześniejszą genezę ma osada oraz kościoły: p.w. św. Marii Magdaleny (przed 1198 r.) w Wyszogrodzie (warowni nad Wisłą w obrębie dzisiejszego terytorium Bydgoszczy) oraz romański kościół pw. św. Idziego.

We wczesnym średniowieczu Bydgoszcz była grodem na północnych Kujawach. Książę Kazimierz Kujawski do połowy wieku XIII zbudował w Bydgoszczy stały most przez Brdę, gdzie pobierano cło od towarów przewożonych na Pomorze Gdańskie. Na początku XIV wieku w następstwie podziałów dzielnicowych na Kujawach powstało księstwo bydgosko-wyszogrodzkie.

W latach 1330-1337 bydgoski gród był przejściowo okupowany przez Krzyżaków. 19 kwietnia 1346 Kazimierz III Wielki lokował miasto Bydgoszcz na prawie magdeburskim oraz nadał je niemieckim zasadźcom, Johannowi Kesselhuth i Konradowi. Na wschód od miasta oddzielony fosą (na miejscu dawnego grodu), król wzniósł okazały zamek, który stał się początkowo siedzibą królewskiego wnuka, księcia słupskiego Kazimierza, a następnie starostów bydgoskich.

Bydgoszcz, z racji swego położenia, uczestniczyła w wojnach polsko-krzyżackich. W sierpniu 1409 r. Krzyżacy zdobyli bydgoski zamek, który następnie odbił Władysław Jagiełło i zawarł tu rozejm obowiązujący do 24 czerwca 1410 r. W latach 1411-1454 Bydgoszcz była kilkukrotnie oblegana przez siły krzyżackie, a także kierowano stąd polskie działania zaczepne. Z kolei w czasie wojny trzynastoletniej król Kazimierz Jagiellończyk założył tutaj jedną ze swoich głównych kwater wojennych. Tutaj też w kwietniu 1457 r. dokonał wykupu z rąk zaciężnych krzyżackich m.in. twierdzy w Malborku - stolicy Zakonu, która nigdy nie została zdobyta militarnie. W listopadzie 1520 r., w czasie ostatniej wojny polsko-krzyżackiej w Bydgoszczy obradował Sejm, w którym uczestniczyło zebrane na wojnę pospolite ruszenie oraz król Zygmunt Stary.

W XV i XVI w. miasto znacznie wzbogaciło się na handlu spławnym zbożem, piwem i solą. Bydgoszcz w XVI wieku była jednym z największych miejskich ośrodków handlu zbożowego w Polsce. Wedle zachowanych rejestrów z komory wiślanej w Białej Górze, w 1579 r. co szósty statek zdążający do Gdańska miał port macierzysty w Bydgoszczy. Miejscowi szyprowie (zrzeszeni w cechu od 1484 r.) transportowali średnio rocznie 2030 łasztów zboża (wg zachowanych rejestrów z lat 1564-1573) pochodzącego z Kujaw i Wielkopolski, a z powrotem przywozili towary zamorskie kupowane w Gdańsku. Miasto było również ośrodkiem rzemiosła (21 cechów, 80 zawodów) oraz siedzibą zakładów-manufaktur. Na szczególną uwagę zasługuje czynna w latach 1594-1688 mennica, w której w 1621 r. wybito największe złote monety w Europie - 100 dukatów Zygmunta III Wazy. Mennica w latach 1627-1644 była jedyną, czynną na obszarze Korony.

Na początku XVII w. zabudowa objęła w całości miejski obszar lokacyjny i rozprzestrzeniła się na czterech przedmieściach. Bydgoszcz osiągnęła wówczas maksymalną liczbę mieszkańców w okresie staropolskim – ok. 5 tysięcy, plasując się na pograniczu średnich i dużych miast Rzeczypospolitej.

Miasto otoczone było od południa murem obronnym z czterema basztami i trzema bramami, a z pozostałych stron ciekami wodnymi: Fosą miejską, zamkową, rzeką Brdą i Młynówką. Na terenie miasta lokacyjnego zbudowano okazały ratusz, liczne kościoły diecezjalne, zakonne i szpitalne, zabudowania klasztorne oraz kamienice. W Bydgoszczy istniała szkoła parafialna oraz szkoły klasztorne: karmelitów, klarysek i bernardyńskie studium filozoficzne. Charakter szkoły średniej posiadało kolegium jezuickie (1647-1780). Najsłynniejszym uczonym Bydgoszczy doby staropolskiej był Bartłomiej z Bydgoszczy (1475-1548), który opracował w 1532 r. pierwszy słownik łacińsko-polski.

Potop szwedzki (1655-1660) przyniósł Bydgoszczy duże zniszczenia. Podczas zażartych walk (miasto kilkukrotnie przechodziło z rąk do rąk) wysadzony w powietrze został zamek oraz zginęła połowa mieszczan. 6 listopada 1657 roku na Starym Rynku król Jan Kazimierz i elektor Prus Książęcych Fryderyk Wilhelm Hohenzollern podpisali i zaprzysiężyli traktaty welawsko-bydgoskie, które stały się podstawą dla uniezależnienia od Polski Prus Książęcych.

W latach 1700-1760 w wyniku wojen, kontrybucji, zaraz i klęsk nastąpił głęboki upadek gospodarczy i demograficzny miasta. Poprawa koniunktury nadeszła podczas panowania ostatniego polskiego króla Stanisława Augusta Poniatowskiego. W 1764 r. Bydgoszcz wyznaczono na siedzibę (na zmianę z Poznaniem) sądowniczego Trybunału Wielkopolskiego, zaś w 1766 r. powstał polski projekt kanału bydgoskiego.

W 1772 r. Bydgoszcz została zaanektowana przez państwo Pruskie w ramach I rozbioru Polski. Król Prus Fryderyk II wyznaczył wówczas Bydgoszcz na stolicę nowo utworzonego okręgu administracyjnego – Obwodu Nadnoteckiego. W latach 1773-1774 zrealizowano również budowę Kanału Bydgoskiego, który połączył Brdę z Notecią (a w konsekwencji Wisłę z Odrą). 2 października 1794 r. podczas insurekcji kościuszkowskiej rozegrała się bitwa o Bydgoszcz, którą stoczyło wojsko polskie pod dowództwem gen. Henryka Dąbrowskiego.

W latach 1807-1815 miasto należało do Księstwa Warszawskiego, ustanowione stolicą departamentu bydgoskiego. Po 1815 było z kolei stolicą rejencji bydgoskiej w obrębie Wielkiego Księstwa Poznańskiego (od 1848 r. Prowincji Poznańskiej).

W XIX wieku Bydgoszcz przeżyła znaczny rozwój gospodarczy związany z powstaniem Węzła Wodnego, doprowadzeniem linii kolejowych (Pruska Kolej Wschodnia - 1851 r., Kolej Warszawsko-Bydgoska - 1862 r. i inne), oraz rozwojem przemysłu metalowego, maszynowego, drzewnego i spożywczego. Bydgoszcz na początku XX wieku była uważana za miasto o charakterze niemieckim (m.in. dzięki sztucznemu administracyjnemu odseparowaniu niemieckiego śródmieścia od polskich przedmieść), zwana „Małym Berlinem” z uwagi na podobne do stolicy Cesarstwa Niemieckiego oblicze architektoniczne oraz wszechobecną zieleń. W mieście pobudowano szereg reprezentacyjnych obiektów municypalnych, szkół, szpitali, kościołów, mostów, fabryk. W 1895 r. wybudowano monumentalny gmach teatru, a w 1908 r. powstała pierwsza uczelnia wyższa. Dynamika rozwoju Bydgoszczy w latach 1850-1914 wyróżniała się w skali całej Polski, co doprowadziło do tego, że w momencie odzyskania niepodległości miasto Bydgoszcz znalazło się w gronie siedmiu największych miast Polski (88 tys. mieszkańców).

W granice odrodzonej Polski Bydgoszcz wróciła 20 stycznia 1920, przejęta przez wojska wielkopolskie na mocy traktatu wersalskiego. Obecność w mieście silnego garnizonu niemieckiego uniemożliwiła wcześniej słabo uzbrojonej ludności polskiej miasta wsparcie powstania wielkopolskiego, którego zasięg w szczytowym okresie walk sięgnął wsi Brzoza Bydgoska, 7 km od granic miasta. Po I wojnie światowej Bydgoszcz uległa bardzo szybkiej repolonizacji i stała się jednym z najbardziej polskich miast (około roku 1928/9 Polacy stanowili 92% populacji miasta). W dalszym ciągu rozwijał się przemysł, zwłaszcza jego nowoczesne branże: chemiczny i elektrotechniczny. W 1928 r. Bydgoszcz stała się węzłem oraz siedzibą dyrekcji nowo zbudowanej kolejowej magistrali węglowej Śląsk-Gdynia. W okresie II Rzeczypospolitej Bydgoszcz straciła władze wojewódzkie (tzn. rejencyjne w epoce zaborów) na rzecz Poznania. Od 1938 r. znalazła się w województwie pomorskim, w nieformalnym sporze z Toruniem o siedzibę władz wojewódzkich.

3 września 1939 doszło do walk jednostek polskich z niemieckimi dywersantami wspomaganymi przez miejscowych Niemców (m.in. członków Hitlerjugend). Część pojmanych Niemców rozstrzelano. Propaganda niemiecka nadała tym wydarzeniom nazwę "Bromberger Blutsonntag" – "krwawa niedziela" – w polskich źródłach spotyka się nazwę "dywersja bydgoska". Po wkroczeniu Wehrmachtu rozpoczęły się represje na ludności polskiej za udział w "krwawej niedzieli" – egzekucje (na Starym Rynku, w Dolinie Śmierci i in.) i wywózki do obozów koncentracyjnych. W czasie II wojny światowej Bydgoszcz (jako Bromberg) włączona została do prowincji Gdańsk-Prusy Zachodnie jako siedziba rejencji. Niemcy zamordowali tu ok. 37 tysięcy mieszkańców.

W 1945 przeniesiono do Bydgoszczy stolicę województwa pomorskiego z Torunia, argumentując to przede wszystkim większą liczbą mieszkańców. Odziedziczony po poprzednich okresach wielobranżowy przemysł został przez nowe władze rozbudowany. W latach 40. i 50. XX w. Bydgoszcz stała się dużym ośrodkiem wojskowym i garnizonowym, a później także kulturalnym i naukowym (cztery publiczne uczelnie wyższe). W 1973 włączono do Bydgoszczy pobliskie miasto Fordon, gdzie rozpoczęto budowę dużej dzielnicy mieszkaniowej. Od 1 stycznia 1999 miasto jest siedzibą wojewody kujawsko-pomorskiego i rządowej administracji wojewódzkiej.

edytuj Prezydenci Miasta

 Osobny artykuł: Prezydenci Bydgoszczy.

Od 10 listopada 2002 funkcję Prezydenta Miasta Bydgoszczy pełni drugą kadencję z rzędu Konstanty Dombrowicz.

W czasach wcześniejszych funkcję tę pełnili m.in. (w czasie II wojny światowej) burmistrzowie, nadburmistrzowie czy Komisarz Miasta (niem. Stadtkommissar, w okresie międzywojennym) prezydenci miasta bądź krótko po odzyskaniu niepodległości, Komisarz Generalny.

Przed 1920, gdy Bydgoszcz znajdowała się pod zaborem pruskim, w mieście władzę pełnili nadburmistrzowie (niem. Oberbürgmeister).

edytuj Turystyka

 Osobne artykuły: Obiekty turystyczne w Bydgoszczy, Stare Miasto w Bydgoszczy, Wyspa Młyńska w Bydgoszczy.

Bydgoszcz jest miastem o historycznej metryce, której specyfika wyraża się przede wszystkim w symbiozie starówki z rzeką oraz powszechności XIX-wiecznej zabudowy z okresu „belle epoque”. Burzliwa historia miasta niewiele pozostawiła z licznych niegdyś zabytków staropolskich, natomiast lukę tą wypełnia bogata spuścizna architektoniczna z okresu 1850-1914. Podstawowym i oryginalnym walorem Bydgoszczy jest jednak woda: rzeki, kanały, budowle hydrotechniczne, bulwary, nabrzeża, kaskady oraz elewacja zabudowy miasta od strony rzeki.

Niewątpliwie produktem turystycznym jest Stare Miasto i Śródmieście ze swym historycznym rozplanowaniem i zabytkami architektury: kościołami, spichrzami, gmachami użyteczności publicznej, ulicami zabudowanymi zdobionymi, wielkomiejskimi kamienicami. W rejestrze zabytków Bydgoszczy znajduje się 226 obiektów^[12], w tym przestrzenny zespół Starego Miasta, pozostałości murów miejskich, Wyspa Młyńska (w całości), Stary Kanał Bydgoski (w całości wraz ze śluzami i jazami), Śluza Miejska, 16 kościołów, synagoga, 7 cmentarzy, 10 starych spichlerzy, dawna wieża ciśnień, ok. 30 obiektów użyteczności publicznej, ponad 100 kamienic i willi.

W mieście warto zobaczyć zabytkowe kościoły, zwłaszcza katedrę - prastare sanktuarium maryjne Matki Bożej Pięknej Miłości, bazylikę św. Wincentego a’Paulo oraz pozostałe trzy miejskie sanktuaria. W mieście znajduje się kilkanaście muzeów oraz obiekty kulturalne, które przyciągają publiczność ze względu na swój repertuar, jak również z powodu imprez i festiwali.

Wielkim atutem Bydgoszczy jest również przyroda. Miasto rozczłonkowane jest dolinami trzech wielkich cieków wodnych. W związku z tym istnieje w Bydgoszczy wiele miejsc, skąd można zobaczyć panoramę miasta. Kolejne dzielnice, z zachodu na wschód można podziwiać idąc ścieżką spacerową wzdłuż Zbocza Bydgoskiego (krawędzi górnego tarasu Bydgoszczy o wysokości względnej 20-40 m).

W mieście nie brakuje parków, w tym wielu założonych w wieku XIX. Godne polecenia są przede wszystkim: Leśny Park Kultury i Wypoczynku, planty nad Kanałem Bydgoskim oraz szereg parków w obrębie Śródmieścia.

edytuj Bydgoski Węzeł Wodny

 Osobne artykuły: Bydgoski Węzeł Wodny, Wyspa Młyńska w Bydgoszczy, Wenecja Bydgoska, Kanał Bydgoski.

W ciągu wieków w pobliżu rzeki budowano kościoły, spichlerze, kamienice, mosty. Nad Brdą i Kanałem Bydgoskim mają miejsce wszystkie ważniejsze wydarzenia miasta. Wokół niej tworzy się specyficzny „salon miasta” – z Wyspą Młyńską jako jego centrum.

Atrakcyjność Bydgoszczy związanej z wodą jest wciąż udoskonalana i podkreślana przez iluminację zabytków, miejsc i zieleni oraz wzbogacana przez małe formy architektoniczne np. rzeźbę „Przechodzący przez rzekę”. Dodatkowego uroku dodają jazy oraz kaskady Międzywodzia. W ten sposób Bydgoszcz nabiera wyglądu miasta holenderskiego, gdzie architektura nad kanałami jest często spotykana^{potrzebne źródło}. W gazetach opisujących miasto spotyka się stwierdzenia, że Bydgoszcz jest „polskim Amsterdamem”^[13].

Na obszarze staromiejskim w Brdzie odbijają swe wizerunki:

• bydgoskie zabytki (np. katedra, spichrze),
• budynki municypalne (np. Poczta Główna, była Dyrekcja Kolei Wschodniej),
• budynki poprzemysłowe (np. młyny Rothera, garbarnia Buchholza, obecny gmach PZU), młyny Kentzera,
• budowle nowoczesne (Opera Nova, „nowe spichrze” i inne),
• kamienice nad Brdą, Młynówką oraz Kanałem Bydgoskim (Wenecja Bydgoska, ul. Przyrzecze, ul. Stary Port, kamienice na Wyspie Kanałowej).

Unikalnym zabytkiem Bydgoszczy jest najstarszy w Polsce Kanał Bydgoski (1774) - śródlądowy łącznik pomiędzy Europą Zachodnią a Wschodnią. Jego zabytkowy system urządzeń hydrotechnicznych, jazów, śluz, wraz z otaczającym go parkiem sprawiają, iż trwają starania o wpisanie Kanału na listę UNESCO^{potrzebne źródło}. Na terenie miasta znajduje się dziesięć śluz i trzy jazy. Cztery śluzy są nieczynne, a trzy z nich odrestaurowane i udostępnione do zwiedzania w parku nad Kanałem. Centrum Bydgoskiego Węzła Wodnego na terenie staromiejskim jest Wyspa Młyńska wraz z Wenecją Bydgoską. Wobec zlokalizowania w jej obrębie szeregu obiektów wystawienniczych Muzeum Okręgowego, coraz częściej nazywana jest "wyspą muzealną".

Jednym z podstawowych szlaków spacerowo-turystycznych Bydgoszczy są bulwary wzdłuż Brdy oraz Kanału Bydgoskiego. Wzdłuż Brdy prowadzą przez ok. 5 km i starego Kanału 3 km. Wzdłuż Kanału można podziwiać odrestaurowane, zabytkowe śluzy, natomiast wzdłuż Brdy oprócz budowli hydrotechnicznych (śluz, jazów) również zabytkowe gmachy architektury. Niektóre z nadrzecznych budowli są traktowane jako symbol miasta: zespół spichrzy nad Brdą, „nowe spichrze”, czy też np. Opera Nova.

Na Brdzie kursują dwa tramwaje wodne (w tym statek solarny), których kurs (4 km, 5 przystanków) uwzględnia również śluzowanie na śluzie miejskiej. W przyszłości planowane jest przedłużenie trasy tramwaju aż do Wisły^{potrzebne źródło}.

edytuj Starówka lokacyjna

 Osobny artykuł: Stare Miasto w Bydgoszczy.

Bydgoskie Stare Miasto położone na zakolu Brdy zachowało średniowieczne rozplanowanie. Zachowały się tu relikty architektury sprzed 1800 r.:

• gotyckie świątynie: katedra św. Marcina i Mikołaja, kościół pobernardyński oraz kościół klarysek,
• gmach byłego kolegium jezuickiego z XVII w,
• fragmenty murów obronnych,
• kilkanaście kamienic i spichlerze z XVIII wieku.

Większość zabudowy Starówki pochodzi jednak z 1. i 2. połowy XIX wieku. Centralnym punktem miasta jest Stary Rynek. W jednej z kamienic wschodniej pierzei Rynku dwa razy dziennie ukazuje się postać Pana Twardowskiego, która prezentuje krótki spektakl widowiskowo-muzyczny.

Na terenie miasta lokacyjnego znajdują się historyczne ulice i place miejskie. Do nowszych obiektów zalicza się monumentalny pomnik Kazimierza Wielkiego – dawcy praw miejskich dla Bydgoszczy i budowniczego zamku.

edytuj Śródmieście

 Osobne artykuły: Śródmieście (Bydgoszcz), Pomniki i rzeźby w Bydgoszczy.

Śródmieście Bydgoszczy zostało niemal w całości zbudowane w latach 1850-1914 na fali korzystnej koniunktury z okresu pruskiego. Ówczesne powiązania gospodarcze i mentalne z Berlinem zdecydowały, że stolica Cesarstwa Niemieckiego stała się dla Bydgoszczy wzorcem, punktem odniesienia. W owym czasie nazywano Bydgoszcz „Małym Berlinem”, z uwagi na podobieństwo urbanistyczne: stawiania na pierwszym planie terenów zielonych: parków, skwerów, ogrodów, relacji do rzek i kanałów oraz autorstwo nowej zabudowy wg projektów architektów berlińskich lub miejscowych, kształconych na berlińskich uczelniach.

Rozległe Śródmieście słynie przede wszystkim z XIX i XX-wiecznej zabudowy, w stylach historyzujących (eklektyzm, neorenesans, neobarok, neogotyk, historyzm malowniczy, secesja i modernizm). Wschodnia część Śródmieścia została zbudowana na założeniach miasta-ogrodu, wobec czego zabudowa przeplata się tutaj z zielenią parków. Właśnie w tym rejonie jest zlokalizowana dzielnica muzyczna, gdzie zbudowano szereg obiektów służących kulturze muzycznej.

Na terenie Śródmieścia znajduje się większość zabytkowych gmachów użyteczności publicznej: administracyjnych, oświatowych, kulturalnych, neogotyckie i neobarokowe kościoły oraz pierzeje wielkomiejskich kamienic wzdłuż najważniejszych traktów miejskich: ul. Gdańskiej, Dworcowej, Cieszkowskiego, Alei Mickiewicza i innych. Bogate w detale, sztukaterie i ornamenty kamienice i wille są wielkim walorem zabytkowej i współczesnej architektury miasta. Kilka obiektów ze Śródmieścia jest traktowanych jako symbole miasta np. pomnik Łuczniczki z 1910 r., monumentalna Fontanna Potop z 1904 r. (odbudowywana), czy też neobarokowy hotel „Pod Orłem” o wysmakowanej architekturze. Istnieją także fontanny i nowe pomniki, m.in. "Ławeczka" z pogromcą Enigmy, bydgoszczaninem Marianem Rejewskim.

edytuj Zabytkowe kościoły

 Osobny artykuł: Obiekty sakralne w Bydgoszczy.

Bydgoszcz posiada kilkanaście zabytkowych obiektów sakralnych, cztery sanktuaria, stare średniowieczne, gotyckie kościoły, oraz nowsze neogotyckie i neobarokowe. Warte zwiedzenia są przede wszystkim: katedra bydgoska-sanktuarium z 1466 r., kościół pobernardyński zbudowany latach 1552-1557, kościół klarysek, z którego wieży codziennie w południe grany jest hejnał Bydgoszczy. Bazylika Mniejsza pw. św. Wincentego a' Paulo jest jedynym w Polsce przedstawicielem stylu wzorowanego na rzymskim panteonie. Wśród kościołów architektury historyzującej najbardziej okazałe są: kościół Świętych Apostołów Piotra i Pawła, św. Andrzeja Boboli, Najświętszego Serca Pana Jezusa, Trójcy Świętej, św. Mikołaja.

edytuj Muzea, turystyka festiwalowa

 Osobne artykuły: Kultura w Bydgoszczy, Muzea w Bydgoszczy.

W Bydgoszczy znajduje się regionalne Muzeum Okręgowe mieszczące się w kilku budynkach rozsianych po starówce (zwłaszcza na Wyspie Młyńskiej), Pomorskie Muzeum Wojskowe oraz jedyne w Polsce działające w czynnej aptece Muzeum Farmacji. Istnieje również Muzeum Kanału Bydgoskiego, Muzeum Dyplomacji i Uchodźstwa Polskiego, Muzeum Wolności i Solidarności, Muzeum Fotografii, Muzeum Oświaty, Izba Tradycji Bydgoskich Dróg Żelaznych, Muzeum Misyjne duchaczy i inne.

Bydgoszcz słynie również z kilku festiwali, które przyciągają widzów także spoza miasta. Działają tu znane sceny muzyczne Filharmonii Pomorskiej, Opery Nova oraz scena Teatru Polskiego. Filharmonia organizuje festiwale: „Bydgoski Festiwal Muzyczny” i „Musica Antiqua Europae Orientalis”, opera „Bydgoski Festiwal Operowy”, zaś teatr „Festiwal Prapremier”. Sporą publiczność zyskują również koncerty: „Smooth Jazz Festiwal”, „Hity na czasie”, czy też imprezy plenerowe typu „Ster na Bydgoszcz”. Oddzielną kwestią jest duża różnorodność imprez sportowych, w tym wielu klasy międzynarodowej, a wręcz światowej, które przyciągają kibiców z całej Polski (Grand Prix IMŚ na Żużlu, Mistrzostwa świata juniorów w lekkoatletyce, mecze międzypaństwowe w piłce nożnej, siatkówce i koszykówce).

edytuj Turystyka kongresowa i biznesowa

W Bydgoszczy znajduje się duże Centrum Kongresowe, które zajmuje jeden z kręgów Opery Nova (gmach ma formę trójlistnej koniczyny, dwa kręgi zajmuje opera). W 2009 r. według Katalogu Usług Konferencyjnych, wydawanego przez Meetings Management bydgoskie centrum znalazło się w czołówce największych tego typu obiektów w kraju^[14]. Miasto jako duży ośrodek gospodarczy jest poza tym miejscem szkoleń oraz turystyki biznesowej.

edytuj Stary Fordon

Na terenie administracyjnym Bydgoszczy znajduje się dawne miasteczko Fordon, lokowane w średniowieczu, które posiada własny rynek staromiejski oraz kilka zabytków (dwa kościoły, synagoga). Fordon posiada układ przestrzenny z XV wieku, natomiast obecna zabudowa pochodzi z XIX i XX wieku. Na uwagę zasługuje położenie Fordonu, którego rynek jest oddalony od Wisły zaledwie o 200 m., a z mostu przez Wisłę prezentuje się klasyczna nadwiślańska panorama byłego miasteczka. Nad starym Fordonem dominują wieże trzech świątyń, które były niegdyś różnych wyznań: katolicka, ewangelicka i żydowska. W XVIII wieku Fordon zamieszkiwali w większości Żydzi, a nad Wisłą znajdowała się królewska komora celna ustanowiona tutaj przez króla Zygmunta III Wazę.

edytuj Zabytki militarne

 Osobny artykuł: Kombinat DAG Alfred Nobel Bydgoszcz.

II wojna światowa pozostawiła w Bydgoszczy i okolicy atrakcje dla miłośników militariów. W lasach na terenie Zakładów Chemicznych "Zachem" w południowo-wschodniej części miasta znajdują się tajemnicze obiekty hitlerowskiej fabryki dynamitu i materiałów wybuchowych DAG, której system podziemnych tuneli ma długość blisko 2 km. Tunele budowano na czterech różnych głębokościach – w niektórych miejscach przecinają się ze sobą. Obiekt jest udostępniony do zwiedzania, a od 2009 r. trwa budowa skansenu architektury przemysłowej wraz z podziemną trasą turystyczną^[15] (Exploseum).

Poza tym w podbydgoskich lasach znajdują się liczne schrony, osiedla awaryjne, budynki wojskowe, a nawet tajna wyrzutnia pocisków rakietowych. Strona polska pozostawiła po sobie linię obrony Wojska Polskiego (zwaną Przedmościem Bydgoskim) w Kruszynie-Osówcu, gdzie siłami członków i sympatyków Bydgoskiego Stowarzyszenia Miłośników Zabytków "BUNKIER" urządzono skansen^[16].

edytuj Szlaki turystyczne i otoczenie

 Osobny artykuł: Trasy turystyczne Bydgoszczy i okolic.

Atrakcyjność krajobrazowo-przyrodnicza oraz silne zalesienie okolic Bydgoszczy sprawia, że wytyczono na obszarze podmiejskim kilkadziesiąt znakowanych szlaków turystycznych. Zagęszczenie szlaków w okolicy Bydgoszczy jest największe w regionie i większe niż w wielu innych dużych miastach. Spośród szlaków pieszych można wyróżnić:

• szlaki Brdy (9) – prowadzą one na północ od Bydgoszczy głównie terenami leśnymi wzdłuż Brdy i Zalewu Koronowskiego,
• szlaki Wisły (14) – obejmują cztery krainy: Dolinę Dolnej Wisły, dorzecze dolnej Wdy, zachodnią część Pojezierza Chełmińskiego i północne krańce Puszczy Bydgoskiej,
• szlaki Noteci (12) – prowadzą dorzeczem Noteci, obejmując część etnicznych terenów Kujaw i Pałuk, przez Bydgoskie Łąki Nadnoteckie oraz Puszczą Bydgoską krzyżując się w okolicy Jeziora Jezuickiego.

Przez Bydgoszcz przebiega najdłuższa w Europie Międzynarodowa Trasa Rowerowa R-1 oraz kilka innych: po Dolinie Dolnej Wisły, dookoła Doliny Fordońskiej, Rowerowy Szlak Przyjaźni Bydgoszcz–Toruń i inne. Miasto słynie również z turystyki wodnej, za sprawą spływów kajakowych na Brdzie oraz bargingu na szlakach żeglugowych: Wielkiej Pętli Wielkopolski, Pętli Toruńskiej, Pętli Kujawskiej, na Wiśle i Noteci.

Na obszarze miasta i w najbliższym jego otoczeniu znajdują się cztery grodziska słowiańskie z VI-XI w.: Wyszogród, Zamczysko, Pawłówek i Strzelce Dolne. W dzielnicy Opławiec znajduje się ośrodek wypoczynkowy (Janowo) oraz sanatorium (wybudowane w 1904 r.)

W promieniu 20 km znajduje się ok. 10 kąpielisk nad jeziorami. Najbliższe są w Pieckach i Chmielnikach nad Jeziorem Jezuickim oraz w Borównie nad jeziorem Borówno. Stan czystości wody w Brdzie ((II klasa) umożliwia kąpiel w rzece na jej odcinku górnym (od granic miasta do Starego Miasta, na pozostałym odcinku miejskim woda ma III klasę czystości)

W najbliższym otoczeniu miasta znajduje się zespół pałacowo-parkowy w Ostromecku, zwany „bydgoskim Wilanowem”, Puszcza Bydgoska, zyskująca coraz bardziej na turystycznej marce Dolina Dolnej Wisły, a w odległości ok. 20 km dogodny dla żeglarzy i wodniaków - Zalew Koronowski.

Miasto jest dobrym punktem wypadowym w Bory Tucholskie, na Ziemię Chełmińską (zabytki pokrzyżackie) oraz na Kujawy i Pałuki, gdzie wytyczono Szlak Piastowski. W 2008 r. w Solcu Kujawskim, 15 km od Bydgoszczy powstał park jurajski.

edytuj Noclegi dla turystów

W Bydgoszczy znajduje się jeden hotel 5-gwiazdkowy ("Bohema") oraz trzy 4-gwiazdkowe (m.in. "City" i "Pod Orłem"). Oprócz nich znajduje się ok. 20 obiektów niższej klasy. Ogółem Bydgoszcz dysponuje 2,5 tys. miejsc w hotelach, 105 miejsc w schronisku młodzieżowym oraz kilkaset w obiektach oferujących pokoje gościnne.

edytuj Kościoły i związki wyznaniowe

 Osobne artykuły: Ośrodek religijny w Bydgoszczy, Obiekty sakralne w Bydgoszczy, Historia kultu religijnego w Bydgoszczy, Diecezja bydgoska.

edytuj Katolicyzm

Bydgoszcz jest ważnym ośrodkiem religijnym Kościoła katolickiego w Polsce. W 2004 r. Jan Paweł II utworzył diecezję bydgoską w ramach metropolii gnieźnieńskiej.

Tradycje ośrodka religijnego w Bydgoszczy sięgają połowy XIII w., kiedy zbudowano kościół pw. św. Idziego.

 Osobny artykuł: Historia kultu religijnego w Bydgoszczy.

W Bydgoszczy znajdują się cztery sanktuaria:

 Osobny artykuł: Ośrodek religijny w Bydgoszczy.

• Sanktuarium Matki Bożej Pięknej Miłości - katedra bydgoska, w której obiektem kultu jest słynący łaskami, gotycki obraz Matki Bożej zwany Madonną Bydgoską. Został on ufundowany w 1466 r. przez starostę bydgoskiego Jana Kościeleckiego i króla Kazimierza Jagiellończyka jako wotum za zakończoną wojnę trzynastoletnią. Wizerunek był dwukrotnie koronowany: w 1966 r. przez prymasa Stefana Wyszyńskiego (w obecności abp Karola Wojtyły) i w 1999 r. przez papieża Jana Pawła II).

• Sanktuarium Nowych Męczenników - kościół wybudowany z osobistej inicjatywy prymasa Stefana Wyszyńskiego (także wezwanie kościoła), w którym to ostatnią swą Mszę św. przed zamordowaniem przez oficerów SB (19 października 1984 r.) odprawił ks. Jerzy Popiełuszko. Sanktuarium utworzono 7 czerwca 2000 r. w odpowiedzi na apel papieża, wyartykułowany rok wcześniej podczas papieskiej mszy św. w Bydgoszczy. Sankuarium upamiętnia męczeńską historię Polski, związaną z Ewangelią Jezusa Chrystusa. W kaplicy papieskiej złożono również pamiątki po obecności Jana Pawła II w Bydgoszczy.

• Sanktuarium Matki Bożej Trzykroć Przedziwnej - szensztackie Sanktuarium Zawierzenia, zbudowane jako dar Roku Jubileuszowego 2000, poświęcone 16 czerwca 2001 r. Jest położone na bydgoskim osiedlu Piaski, zgodnie z założeniami Ruchu Szensztackiego - w niezurbanizowanym otoczeniu, malowniczym krajobrazowo, sprzyjającym wyciszeniu, modlitwie i refleksji.

• Sanktuarium Królowej Męczenników - Kalwarii Bydgoskiej - Golgoty XX wieku - kolejne sanktuarium martyrologiczne, położone w dzielnicy Fordon u wrót Doliny Śmierci - miejsca kaźni hitlerowskich. Utworzono je 7 października 2008 r. w odpowiedzi na apel papieża, który wyraził na mszy św. na lotnisku w Bydgoszczy 7 czerwca 1999 r. Ważnym elementem sanktuarium oprócz świątyni jest Droga krzyżowa wykonana w formie Kalwarii w Dolinie Śmierci i na okolicznych wzgórzach. Od 2001 r. wystawiane są tu Misteria Męki Pańskiej.

Do najważniejszych rzymskokatolickich kościołów w Bydgoszczy należą przede wszystkim Katedra oraz Bazylika Mniejsza.

Wśród kościołów wartych uwagi jest kilkanaście zabytkowych świątyń:

 Osobny artykuł: Obiekty sakralne w Bydgoszczy.

• Kościoły gotyckie:
  • Katedra Bydgoska (Fara) św. Marcina i Mikołaja (1425–1466),
  • kościół Garnizonowy NMP Królowej Pokoju (1552–1557),
  • kościół Klarysek Wniebowzięcia NMP (1582–1645), z którego wieży codziennie o 9, 12 15 i 18 rozlega się Hejnał Bydgoszczy

• Kościoły neogotyckie:
  • św. Piotra i Pawła (1872-1876),
  • św. Jana Ewangelisty (1877-1879)
  • św. Andrzeja Boboli (1903 dawna fara ewangelicka),
  • Miłosierdzia Bożego (1905),
  • św. Józefa Rzemieślnika (1905),
  • Matki Bożej Królowej Polski (1910-1911),

• Kościoły neobarokowe:
  • św. Mikołaja (1927-1930, prezbiterium z XVII wieku),
  • Najświętszego Serca Pana Jezusa (1910-1913),
  • Świętej Trójcy (1911-1913),
  • św. Wojciecha (1912-1913).

• Inne kościoły o architekturze historyzującej:
  • Bazylika św. Wincentego à Paulo, zbudowana w latach 1925–1937, największy bydgoski kościół, jeden z większych w Polsce, jako jedyny zbudowany w stylu wzorowanym na Panteonie rzymskim,
  • św. Stanisława Biskupa i Męczennika (1923-1925),
  • Kościół Matki Boskiej Nieustającej Pomocy (1926-1928),

W Bydgoszczy znajduje się ponadto wiele kościołów wybudowanych w latach powojennych XX stulecia. Bryły kilku z nich to interesujące projekty architektoniczne.

Najstarszym patronem Bydgoszczy jest św. Mikołaj, zarówno Bydgoszczy, jak i Fordonu. Drugim patronem miasta jest również od 1502 św. Marcin. Obydwaj święci są również patronami najstarszego bydgoskiego kościoła tzw. fary. Patronką Bydgoszczy od początku XVI w. jest Matka Boża w słynącym z urody i łask wizerunku z kościoła farnego.

W 2008 r. znajdowało się w Bydgoszczy 40 parafii rzymskokatolickich w 6 dekanatach. Na terenie miasta pracuje 15 zgromadzeń zakonnych (6 męskich i 9 żeńskich) w 19 domach (8 męskich i 11 żeńskich), z czego duchacze posiadają tu od 1921 r. siedzibę polskiej prowincji. Istnieją dwa wyższe seminaria duchowne: diecezjalne (diecezji bydgoskiej) oraz duchaczy.

Prócz parafii rzymskokatolickich, działalność duszpasterską w mieście prowadzi również Parafia polskokatolicka pw. Zmartwychwstania Pańskiego, należąca do Diecezji Warszawskiej, Kościoła Polskokatolickiego.

edytuj Prawosławie

W Bydgoszczy znajduje się cerkiew prawosławna pw. św. Mikołaja należąca do Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego

edytuj Protestantyzm

 Osobne artykuły: Historia kultu religijnego w Bydgoszczy, Obiekty sakralne w Bydgoszczy.

W historii miasta obszerną kartę zapisali ewangelicy, którzy w latach 1815-1920 stanowili większość wśród mieszkańców miasta. Na początku XX wieku na terytorium dzisiejszej Bydgoszczy znajdowało się 12 świątyń ewangelickich, podczas gdy katolickich jedynie 6. Największą liczbę wyznawców skupiał kościół ewangelicko-unijny. W okresie międzywojennym Bydgoszcz stanowiła największą w Polsce placówkę tego kościoła i obok Poznania najbardziej dynamiczny ośrodek działalności ewangelików niemieckich. Od 1921 r. istniała polska parafia ewangelicko-augsburska oraz szereg zborów innych wyznań (baptyści, adwentyści, metodyści, staroluteranie, zielonoświątkowcy, irwingianie).

Po II wojnie światowej pozostawiono ewangelikom tylko trzy świątynie (luteranie otrzymali dwie świątynie i baptyści jedną), głównie z uwagi na znaczne skurczenie się zasięgu tych wyznań w mieście. Parafia Ewangelicko-Augsburska w Bydgoszczy użytkuje dziś kościół pw. Zbawiciela przy placu Zbawiciela, zbudowany w latach 1896–1897. Inne zbory protestanckie działające na terenie miasta to: parafia Ewangelicko-Metodystyczna, zbór Kościoła Zielonoświątkowego, zbór Kościoła Ewangelicznych Chrześcijan, zbór Kościoła Chrześcijan Baptystów, Centrum Chrześcijańskie "Dobra Nowina" Kościoła Bożego w Chrystusie, misja "Betezda" Centrum Chrześcijańskiego Kanaan, zbór Kościoła Adwentystów Dnia Siódmego, Kościoła Chrześcijan Dnia Sobotniego i inne.

edytuj Inne

W mieście działają Świadkowie Jehowy, którzy posiadają 5 Sal Królestwa, a także Świecki Ruch Misyjny "Epifania" oraz Mormoni.

Od średniowiecza żyli także w Bydgoszczy i Fordonie Żydzi, którzy zbudowali własne obiekty kultu religijnego (synagogi). Okazała (największa w prowincji poznańskiej) synagoga bydgoska została zburzona przez hitlerowców w 1940 r. Starsza synagoga w Fordonie przetrwała dlatego, że Niemcy urządzili w niej kino. Od 2007 r. jest ona adaptowana na centrum kultury. W mieście znajduje się cmentarz żydowski.

edytuj Cmentarze

W Bydgoszczy znajduje się również kilka cmentarzy, zabytkowych, komunalnych, parafialnych bądź innych wyznań, najstarszy z 1809, kilka sprzed wojny. W mieście znajdują się także cmentarze ofiar męczeństwa: powojenny (utworzony w 1946) cmentarz Bohaterów Bydgoszczy oraz malutki (0,2 ha) ukryty w lesie w Smukale cmentarz Bohaterów II wojny światowej. Najważniejszym ośrodkiem martyrologii bydgoskiej jest jednak fordońska Dolina Śmierci, miejsce masowego pochówku mieszkańców Bydgoszczy i okolic, wymordowanych przez Niemców podczas II wojny światowej.

edytuj Komunikacja

edytuj Bydgoszcz jako węzeł komunikacyjny – rys historyczny

 Osobne artykuły: Historia Bydgoskiego Węzła Wodnego, Historia Bydgoskiego Węzła Kolejowego.

Rozwój historyczny Bydgoszczy ściśle związany jest z jej korzystnym położeniem na skrzyżowaniu szlaków komunikacyjnych. W okresie prehistorycznym i staropolskim najważniejsze znaczenie miał kierunek południkowy. Rozwój osady umożliwiło położenie na szlaku bursztynowym, a później na lądowym szlaku śląsko-pomorskim. Wyrazem dużego znaczenia komunikacyjnego grodu bydgoskiego była budowa przed 1250 r. stałego mostu przez Brdę, gdzie pobierano opłaty celne. W wiekach XIV-XVII kluczowym czynnikiem miastotwórczym Bydgoszczy był rozwój handlu zbożem i drewnem na wodnym szlaku Wisły do Gdańska. Wiąże się z tym budowa licznych spichlerzy w mieście, powstanie najstarszego na terenie Korony cechu szyprów oraz wzrost liczby mieszkańców. Po zagarnięciu miasta przez Prusy w 1772 r. i budowie Kanału Bydgoskiego (1774 r.) większego znaczenia nabrał kierunek równoleżnikowy. Śródlądowa droga wodna Wisła-Odra stała się konkurencją dla transportu morskiego przez Gdańsk. Przez cały wiek XIX i początek XX w. przewóz towarów rzekami osiągał w Bydgoszczy swoje apogeum. Na początku XX w. przez Kanał Bydgoski przechodziła jedna trzecia całego dowozu drewna do Niemiec, a nad Brdą powstał port rzeczny ze stocznią oraz jeden z największych w Niemczech portów drzewnych.

Od 1851 r. nowym czynnikiem miastotwórczym stała się dla Bydgoszczy kolej, z uwagi na lokalizację węzła Pruskiej Kolei Wschodniej. W 1862 r. zbudowano Kolej Warszawsko-Bydgoską, która do 1877 r. (otwarcia Kolei Nadwiślańskiej) stanowiła jedyne połączenie północnych Niemiec z Rosją. Przez 20 lat do lat 70. XIX w. Bydgoszcz była między Poznaniem, a Gdańskiem jedynym tak dużym węzłem kolejowym, przez który przechodził w całości tranzyt z Królestwa Kongresowego, Rosji, Królewca i Gdańska do Berlina.

W 1849 r. zlokalizowano w mieście pierwszą w Europie i na świecie państwową Dyrekcję Kolei, która stała się najbardziej prestiżową instytucją, jaka została zlokalizowana w Bydgoszczy w XIX w. Do 1895 r. dyrekcja zarządzała Pruską Koleją Wschodnią, obejmując swym zasięgiem prowincje: Prusy Zachodnie, Prusy Wschodnie, Poznańskie i Pomorze Zachodnie (później ograniczyła się do części tego obszaru). Dodatni wpływ kolei dotyczył zarówno rozwoju przemysłu i handlu w Bydgoszczy w okresie rewolucji przemysłowej (m.in. powstały najstarsze w Polsce Warsztaty Naprawy Kolei, dziś holding PESA), jak również rozwoju budownictwa mieszkaniowego (Śródmieście). Do 1914 r. wzniesiono w Bydgoszczy 10 mostów na Brdzie i kanale bydgoskim oraz najdłuższy w Niemczech kratownicowy most przez Wisłę o długości 1,35 km.

Po powrocie Bydgoszczy do Polski w 1920 r. ponownego znaczenia nabrał południkowy kierunek komunikacyjny. W 1933 r. Bydgoszcz stała się węzłem i siedzibą dyrekcji magistrali węglowej Śląsk-Gdynia - największej inwestycji komunikacyjnej II Rzeczpospolitej. Oprócz tego nadal duże znaczenie miał transport wodny, a także podjęto przewozy lotnicze (loty cywilne do Warszawy, Lwowa i Wilna).

W okresie powojennym korzystne położenie komunikacyjne nadal przyczyniało się do rozwoju miasta. Jednakże w nowym układzie granic Polski, osłabiona została rola Bydgoszczy jako bezpośredniego zaplecza komunikacyjnego Gdyni i Gdańska. W konsekwencji w latach 70. planowaną autostradę A1 odsunięto od Bydgoszczy na rzecz Torunia, mimo że wymagało to budowy dwóch przepraw przez Wisłę w odległości zaledwie 50 km. W latach 60. powstała południowa obwodnica drogowa miasta, zmodernizowano linie kolejowe oraz miejski układ komunikacyjny. Kolejowa magistrala węglowa nadal spełniała funkcję głównej tranzytowej linii towarowej służącej do zaopatrywania portów Trójmiasta. Mimo, że spadło znaczenie gospodarcze drogi wodnej Wisła-Odra, w Bydgoszczy istniało jedno z większych w Polsce przedsiębiorstw żeglugowych „Żegluga Bydgoska”. Przez cały okres powojenny prowadzono połączenia lotnicze z Gdańskiem i Warszawą, a w 2000 r. wprowadzono połączenia międzynarodowe.

edytuj Tranzyt (drogi przebiegające przez miasto)

Bydgoszcz położona jest na trasie paneuropejskiego korytarza transportowego VIa, którym przebiega trasa międzynarodowa E261 (droga krajowa nr 5).

W Rozporządzeniu Rady Ministrów w sprawie sieci autostrad i dróg ekspresowych przewiduje się poprowadzenie przez Bydgoszcz dwóch dróg ruchu szybkiego. Przez miasto przebiegają:

• drogi ekspresowe

S5 - w budowie: Nowe Marzy - Wrocław

S10 - planowana: Szczecin - Płońsk

• drogi krajowe:

5E261 – ze Świecia do Lubawki, łączy Bydgoszcz z Poznaniem i Wrocławiem, oraz pośrednio z Gdańskiem poprzez autostradę A1, z którą łączy się w węźle „Nowe Marzy”, 45 km na północ od Bydgoszczy;

10 – z Lubieszyna do Płońska, prowadzi południową obwodnicą miasta, łącząc się z autostradą A1 w węźle „Czerniewice” ok. 40 km na wschód od granic miasta; łączy Bydgoszcz ze Szczecinem, Toruniem i Warszawą;

80 – z Pawłówka do Lubicza, wzdłuż północnego brzegu Wisły łączy Bydgoszcz z Toruniem;

25 – z Bobolic do Oleśnicy, łączy Bydgoszcz z Koninem i Kaliszem, oraz pośrednio z Koszalinem i Słupskiem

• drogi wojewódzkie:

223 - 7-kilometrowy odcinek łączący drogę nr 10 w Białych Błotach z drogą nr 80 w Bydgoszczy,

256 - 16-kilometrowy odcinek łączący drogę nr 5 w Trzeciewcu z drogą nr 80 w Bydgoszczy (Fordonie),

244 – Kamieniec-Bożenkowo-Strzelce Dolne, część naturalnej północnej obwodnicy miasta (nie dochodzi do granic miasta),

249 – Czarnowo-Solec Kujawski, obecnie brakuje stałej przeprawy przez Wisłę (nie dochodzi do granic miasta),

394 – Przyłubie-Solec Kujawski-Bydgoszcz (Łęgnowo).

Natężenie ruchu na wjazdach i wyjazdach z miasta wynosi 98,6 tys. pojazdów na dobę (pomiar ruchu z 2005 r.), w tym 13,5% pojazdów ciężkich. Tranzyt na wylotach wynosi ok. 30% ruchu całkowitego, co znaczy że większość kierowców znajduje w Bydgoszczy punkt docelowy. Spośród 9 głównych dróg wylotowych z Bydgoszczy, największy ruch dobowy pojazdów stwierdzono na wylocie południowym i północnym (5, 20 tys., pomiar ruchu z 2005 r.)

edytuj Przebudowy dróg

W latach 2006-2007 dokonano przebudowy do parametrów drogi ekspresowej 5-km odcinka drogi nr 5 Bydgoszcz-Stryszek. Powstały dwa bezkolizyjne węzły: ”Lotnisko” i „Stryszek”. W latach 2008-2009 powstaje 11-km dwujezdniowy odcinek drogi ekspresowej S5S10 na południowej obwodnicy miasta wraz z węzłem „Białe Błota”. Od 2009 r. trwają prace projektowe, dotyczące budowy drogi ekspresowej S5, tzw. przejścia przez Bydgoszcz. Rozpatrywane są dwa warianty: północna i zachodnia obwodnica Bydgoszczy lub poprowadzenie trasy przez miasto na śladzie drogi istniejącej.

edytuj Kolej

 Osobny artykuł: Bydgoski Węzeł Kolejowy.

Bydgoski Węzeł Kolejowy tworzą trzy linie kolejowe znaczenia państwowego^[17] oraz trzy linie lokalne. Wśród linii znaczenia państwowego znajdują się:

• międzynarodowa linia tranzytu nr 131 (C-E 65/1) - węglowa magistrala kolejowa Chorzów Batory – Tczew, łącząca Śląsk z portami w Gdańsku i Gdyni. Przebiega ona przez miasto na kierunku południe-północ, umożliwiając połączenie z Trójmiastem i południem kraju;
• linia magistralna nr 18: Piła – Bydgoszcz – Toruń – Włocławek – Kutno (dawna Kolej Warszawsko-Bydgoska). Umożliwia ona połączenie Bydgoszczy z Warszawą oraz pośrednio ze Szczecinem i Berlinem;
• obwodnica towarowa nr 201 na odcinku Nowa Wieś Wielka – Bydgoszcz – Maksymilianowo. Zbudowana w latach 1928-1930, omija stację Bydgoszcz Główna od wschodu.

Linie lokalne w Bydgoszczy to:

• linia kolejowa nr 201 na odcinku Maksymilianowo – Kościerzyna – Gdynia;
• linia kolejowa nr 209: Bydgoszcz – Chełmża – Kowalewo Pomorskie;
• linia kolejowa nr 356: Bydgoszcz – Kcynia – Gołańcz – Poznań.

Linie nr 131 i 201 znajdują się w VI paneuropejskim korytarzu transportowym oznaczonym numerem C-E65. Są one jedynymi liniami kolejowymi w regionie kujawsko-pomorskim o znaczeniu międzynarodowym, ponieważ ujęto je w umowie europejskiej AGTC o Ważniejszych Międzynarodowych Liniach Tranzytu Kombinowanego i Obiektach Towarzyszących. Koncentrują one ruch pasażerski (nr 131) i towarowy (nr 201) w kierunku północ-południe. Linia nr 18 umożliwia natomiast transport w kierunku wschód-zachód-południe. Wszystkie linie na terenie miasta są zelektryfikowane, z wyjątkiem linii nr 209 i 356.

Większość linii kolejowych wymaga natychmiastowej modernizacji. Trasę z Toruniem ma połączyć linia SKM pod nazwą BiT-City. Docelowa prędkości ma wynieść 160 km/h.

W granicach administracyjnych miasta znajduje się pięć dworców kolejowych: Główna, Leśna, Wschód, Bydgoszcz Emilianowo (nieczynny) i Bydgoszcz Fordon a także 9 przystanków kolejowych. Najbardziej obciążona przewozami pasażerskimi jest stacja Bydgoszcz Główna, odprawiająca ok. 90% podróżnych. Stacja ta jako jedyna w województwie kujawsko-pomorskim jest zaliczona, obok 14 innych dworców w Polsce do kategorii A, co oznacza roczną odprawę podróżnych powyżej 2 mln.

Według rozkładu 2008/2009 Bydgoszcz posiada bezpośrednie połączenia (poza sezonem) z^[18] większością dużych miast w kraju. Najwięcej połączeń dotyczy: Trójmiasta (15), Warszawy (11, w tym jedno TLK oraz ekspres „Posejdon”), Poznania (8), Lublina (5), Łodzi (4). Z Bydgoszczy kursuje bezpośredni pociąg do Berlina, a w sezonie można dojechać do wielu miejscowości nadmorskich i podgórskich (m.in. expressem „Posejdon” do Kołobrzegu). Spośród połączeń lokalnych najwięcej łączy Bydgoszcz z Toruniem (12), Inowrocławiem (9), Tucholą (9), Piłą (8), Chełmżą (5), Chojnicami (5) i Gnieznem (4).

edytuj Komunikacja lotnicza

edytuj Międzynarodowy port lotniczy

 Osobny artykuł: Port lotniczy Bydgoszcz.

Międzynarodowy Port Lotniczy im. Ignacego Jana Paderewskiego Bydgoszcz-Szwederowo zlokalizowany jest 3,5 km na południe od centrum Bydgoszczy. Jego zaletą oprócz bliskości do centrum, jest powiązanie z siecią dróg ruchu szybkiego (węzeł „Lotnisko” na drodze ekspresowej S5, na wylocie z miasta). Połączenie z miastem zapewnia autobusowa linia nr 80. W ramach projektu BiT-City planowane jest przedłużenie linii kolejowej do lotniska.

Lotnisko w Bydgoszczy zostało zbudowane w czasach I wojny światowej, a weszło do użytku cywilnego w 1929. Obecnie posiada ono utwardzoną drogę startową o wymiarach 2500 x 60 m i jest 10. najruchliwszym portem lotniczym kraju. Od 2004 r. posiada ono nowoczesny terminal pasażerski. W 2008 r. odprawiono w porcie ok. 280 tys. pasażerów. Zgodnie z planem rozbudowy na lata 2007-2013, przewidywane jest przedłużenie drogi startowej i drogi kołowania, modernizacja oświetlenia nawigacyjnego, oraz rozbudowa płyty postojowej samolotów i utworzenie miejsca do ich odlodzenia. Planowane jest włączenie portu do transeuropejskiej sieci TEN-T.

Port lotniczy obsługują loty rejsowe linii Jet Air i Ryanair. Odprawiane są także letnie loty czarterowe i loty lotnictwa ogólnego (ang.: general aviation). W 2009 r. z portu lotniczego można było dolecieć do Londynu (Standsted), Bristolu (od 1.05.2010r.), Birmingham, Liverpoolu, East Midlands, Dublina, Dusseldorfu (Weeze), Warszawy, a także lotami czarterowymi do Monastyru (Tunezja), Hurghady (Egipt) i Antalya (Turcja). Lotnisko obsługuje również przesyłki o charakterze towarowym (ok. 500 t. w 2008 r.).

edytuj Lotnisko aeroklubowe

 Osobny artykuł: Lotnisko Bydgoszcz-Biedaszkowo.

Bydgoszcz posiada również drugie lotnisko, Bydgoszcz-Biedaszkowo (kod ICAO: EPBD), będące w posiadaniu Aeroklubu Bydgoskiego i funkcjonujące jako stacjonarna baza śmigłowca LPR-u i lotnisko lotnictwa ogólnego. Lotnisko znajduję się w tym samym kompleksie co Międzynarodowy Port Lotniczy, z oddzielnym dojazdem i wejściem głównym od strony Biedaszkowa. Lotnisko posiada nieczynną betonową drogę startową na kierunku 13/31 o wymiarach 1000 x 50 metrów. Używane są oboczne pasy trawiaste o wymiarach 650 x 100, 650 x 100 i 590 x 100 m. Współrzędne geograficzne lotniska (środek nieczynnego betonowego pasa): 53°06'11″N 17°57'20″E / 53.10306, 17.95556.

edytuj Drogi wodne

 Osobne artykuły: Bydgoski Węzeł Wodny, Bydgoski Tramwaj Wodny.

W Bydgoszczy krzyżują się korytarze wodne wschodnio- i zachodnioeuropejskiego systemu śródlądowych dróg wodnych. Są to drogi^[19]

• E-40 Dolna Wisła (Morze Bałtyckie-Gdańsk-Bydgoszcz-Warszawa-Bug-Dniepr-Morze Czarne);
• E-70 (Morze Północne-Antwerpia-Berlin-Bydgoszcz-Kaliningrad-Kłajpeda). Fragmentem tej drogi jest odcinek Odra-Wisła, spławny dzięki kanałowi bydgoskiemu.

Przez terytorium miasta przepływają trzy skanalizowane cieki wodne, którymi możliwy jest transport wodny – zarówno o charakterze gospodarczym, jak i turystycznym: Wisła (14,4 km), Brda (skanalizowane 14,4 km) oraz Kanał Bydgoski (6,5 km).

Obecne wykorzystanie transportowe dróg wodnych w obrębie Bydgoszczy jest niewielkie, natomiast co roku wzrasta ich znaczenie turystyczne. Od 2005 r. na Brdzie kursuje tramwaj wodny o charakterze środka komunikacji publicznej (z rozkładem jazdy i biletami MZK). W 2009 r. pływają po Brdzie dwa tramwaje, jeden z nich jest statkiem solarnym – ekologicznym. Planowane jest wydłużenie trasy tramwaju i budowa infrastruktury nabrzeżnej wg nagrodzonego w konkursach krajowych Planu Rewitalizacji i Rozwoju Bydgoskiego Węzła Wodnego.

edytuj Komunikacja miejska

 Osobne artykuły: Komunikacja w Bydgoszczy, Tramwaje w Bydgoszczy, Trolejbusy w Bydgoszczy.

Obsługę komunikacji zbiorowej w Bydgoszczy, na zlecenie ZDMiKP, świadczy kilka firm. Wiodącym przewoźnikiem są Miejskie Zakłady Komunikacyjne MZK Bydgoszcz. Linie miejskie obsługują również: PKS Bydgoszcz spółka z o.o. i Mobilis sp. z o.o.. Na rynku znajdują się także prywatni przewoźnicy. Świadczą oni usługi busowe. W Bydgoszczy istnieje 40 linii autobusowych komunalnych oraz kilka prywatnych. Po mieście poruszać się można również 9 liniami tramwajowymi oraz tramwajem wodnym.

Władze miasta stawiają na rozwój połączeń tramwajowych. W najbliższych latach istniejąca trakcja ma zostać zmodernizowana. Planowane jest zbudowanie nowej trakcji do Dworca PKP i do Fordonu.

Obecnie unowocześniany jest taboru autobusowy oraz tramwajowy. Od marca 2007 roku z bydgoskich ulic zniknęły autobusy marki Ikarus z ręczną skrzynią biegów, pozostał tylko jeden tego typu a zastąpiły je Mercedesy O345G, O530 i O530G, w użyciu jest jeszcze jeden ikarus 280 z automatyczną skrzynią. W 2008 roku na szynach pojawiły się dwa nowe tramwaje niskopodłogowe z bydgoskich zakładów PESA.

edytuj Komunikacja dalekobieżna

Bydgoszcz jest ważnym przystankiem dalekobieżnych kursów zbiorowej komunikacji samochodowej. Do kilku miast, m.in. Warszawy, Kołobrzegu, Szczecina, Gorzowa Wielkopolskiego kursują autobusy Polskiego Expressu oraz Komfort Busu. Z kolei PKS utrzymuje komunikację dalekobieżną m.in. do miast: Łódź, Chojnice, Słupsk, Koszalin, Grudziądz, Elbląg, Gniezno, Poznań, Wrocław, Płock, Ostrołęka, Białystok, Warszawa, Ustka, Piła, Konin i innych, nie licząc mniejszych miejscowości w regionie bydgoskim^{potrzebne źródło}.

edytuj Infrastruktura komunikacyjna oraz obiekty inżynierskie

 Osobny artykuł: Mosty w Bydgoszczy.

W Bydgoszczy znajduje się 655 km dróg, z czego 37 km przypada na drogi krajowe, 8 km na wojewódzkie i 122 km na powiatowe. Tranzyt na kierunku wschód-zachód został przejęty przez południową obwodnicę miasta (droga krajowa nr 10), natomiast problemem jest przemieszczanie się w drugim kierunku - północ-południe. W 2008 r. 69% dróg miejskich posiadało nawierzchnię ulepszoną. Wyznaczonych i oznakowanych jest ok. 50 km dróg dla rowerów.

Na terytorium miasta znajduje się 68 obiektów inżynierskich:

• 26 mostów,
• 23 wiadukty,
• 15 kładek dla pieszych,
• 2 przejścia podziemne,
• 2 tunele dla pieszych.

Największym z obiektów jest most przez Wisłę im. Rudolfa Modrzejewskiego, którzy ma długość 1 km. Natomiast najstarszym zachowanym obiektem są mosty kolejowe przez Brdę z 1851 r.

edytuj Wypożyczalnie samochodów

Obecnie w Bydgoszczy działa szereg wypożyczalni samochodów, w tym agencje o zasięgu międzynarodowym^[20].

edytuj Gospodarka

 Osobny artykuł: Bydgosko-Toruński Obszar Metropolitalny.

Bydgoszcz jest ósmym miastem pod względem liczby mieszkańców w kraju i największym w regionie ośrodkiem gospodarczym. Jednym z większych miejscowych przedsiębiorstw są Pojazdy Szynowe PESA S.A., produkujące tramwaje i szynobusy dla wielu polskich miast.

edytuj Firmy lokalne

W mieście znajduje się 38 banków z 116 placówkami (w tym centrala Banku Pocztowego SA) oraz 37 instytucji ubezpieczeniowych^{potrzebne źródło}. Siedzibę swojego oddziału posiada w Bydgoszczy również jedna z największych instytucji finansowych na świecie JP Morgan Chase.

Większość zakładów rozsiana jest po całym mieście, jednakże na uwagę zasługuje^{potrzebne źródło} teren Zakładów Chemicznych Zachem, zajmujący kilkadziesiąt kilometrów kwadratowych w południowo-wschodniej części miasta, pozostałości po niemieckiej fabryce dynamitu z czasów II wojny światowej. Teren posiada własne linie kolejowe, wewnętrzną komunikację, osiedla, a dużą jego część porastają lasy.

Co roku od 2000 Bydgoszcz poddaje się międzynarodowej weryfikacji ratingowej. W lutym 2008 agencja Fitch Ratings, podniosła ocenę ratingową Bydgoszczy z poziomu BBB- (prognoza stabilna) do BBB (prognoza stabilna)^{potrzebne źródło}.

W 2004 uruchomiono Bydgoski Park Przemysłowy (powierzchnia 283 ha), miejsce atrakcyjne dla prowadzenia działalności gospodarczej (ulgi w podatkach, ochrona, dostępne media i tereny, linia kolejowa Chorzów Batory – Tczew (magistrala węglowa), DK5, DK10, przyszłe drogi ekspresowe S10 i S5, port lotniczy Bydgoszcz z rejsami do portów przesiadkowych).

edytuj Targi

Bydgoszcz obecnie jest silnym ośrodkiem targowym w Polsce. Odbywają się tu największe i najważniejsze w Polsce targi branży wodociągowej WOD-KAN organizowane przez Izbę Gospodarczą Wodociągi Polskie. Ostatnia edycja targów zgromadziła rekordową liczbę ponad 400 wystawców. Dodatkowo w Bydgoszczy regularnie odbywają się targi Interpiek-Polgastro - spożywcze i szereg innych imprez targowych. W Maju 2009 r. ukończono na terenie LPKiW 5 nowoczesnych hal wystawienniczych w których odbyły się XVII Międzynarodowe Targi „WOD-KAN” 2009.

edytuj Kultura

 Osobny artykuł: kultura w Bydgoszczy.

Bydgoszcz jest liczacym się w kraju ośrodkiem kultury, a zwłaszcza muzycznej. Tradycje teatru miejskiego sięgają XVII wieku, kiedy to w kolegium jezuitów wybudowano salę teatralną. W 1824 r. wzniesiono stały budynek teatru, przebudowany w 1895 r. do monumentalnej formy przez architekta z Berlina Heinricha Seelinga. Pierwsza szkoła muzyczna powstała w Bydgoszczy w 1904 r., a także istniała tu znana w Europie i na świecie fabryka fortepianów Brunona Sommerfelda, liczne orkiestry oraz chóry zarówno niemieckie (Gesangverein, Liedertafel), jak i polskie (św. Wojciech, Halka, Moniuszko). Od 1974 r. istnieje w Akademia Muzyczna im. Feliksa Nowowiejskiego w Bydgoszczy.

edytuj Towarzystwo Miłośników Miasta Bydgoszczy

Towarzystwo Miłośników Miasta Bydgoszczy powołane zostało w 1923. Kontynuuje ono tradycje powstałego w 1832 Towarzystwa Upiększania Miasta Bydgoszczy. Stowarzyszenie to wydaje wiele wydawnictw poświęconych miastu (m.in. monumentalny wielojęzyczny album "Bo to jest Bydgoszcz", album "Papież Jan Paweł II w Bydgoszczy", "Muzyczna Bydgoszcz" oraz periodyki: "Kronika bydgoska" – od 1967 – i "Kalendarz bydgoski" – od 1968), organizuje liczne koncerty, konkursy dla bydgoszczan, troszczy się o ochronę miejsc pamięci i zabytków. Za pomocą szkolnych kół popularyzuje wiedzę o tradycjach Bydgoszczy wśród młodych mieszkańców miasta.

edytuj Filharmonia Pomorska

Filharmonia Pomorska im. I. J. Paderewskiego istnieje od 1953. Sala koncertowa (920 osób) zaliczana jest pod względem akustycznym do najlepszych w Europie, co potwierdzają opinie znanych twórców i krytyków muzycznych (m.in. J. Waldorffa). Z uwagi na fenomen akustyki, cieszy się zainteresowaniem sławnych artystów. Na bydgoskiej estradzie występowało wiele światowych sław, m.in. Artur Rubinstein, Benjamin Britten, Witold Małcużyński, Luciano Pavarotti, Shlomo Mintz, Mischa Maisky, Kevin Kenner, Kurt Masur, Kazimierz Kord, Jerzy Maksymiuk i Antoni Wit. W ostatnich latach gościły tu również znakomite zespoły, np.: Orkiestra Symfoniczna Radia BBC, Narodowa Orkiestra Symfoniczna Polskiego Radia i inne.

edytuj Opera Nova

Opera Nova, istniejąca od 1956, w roku 1974 rozpoczęła budowę gmachu, składającego się z trzech kręgów, położonego nad Brdą. Opera Nova stała się kulturalna wizytówką Bydgoszczy na świecie. Mimo niedługiej historii, w Operze odnosiły pierwsze sukcesy i zaczynały wielką karierę uznane dziś primadonny, np. Barbara Zagórzanka i Bożena Betley-Sieradzka, jak też śpiewacy: Józef Stępień, Florian Skulski i inni. Gościli tu najwięksi artyści operowi krajowi, np. Antonina Kawecka, Teresa Żylis-Gara, Wiesław Ochman, jak też zagraniczni. Występowały tu także całe zespoły: Opery Wrocławskiej, Teatrów z Leningradu, Moskwy, Kijowa, Mińska i Fundacji Glubenkiana z Lizbony.

edytuj Chóry

• Akademicki chór Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego
• Zespół Pieśni Dawnej Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego - dyr. Jan Lach
• Akademicki chór Uniwersytetu Technologiczno-Przyrodniczego - dyr. Agnieszka Sowa
• Akademicki chór Akademii Muzycznej
• Chór Kameralny Akademii Muzycznej
• Akademicki chór Collegium Medicum UMK - dyr. prof. Janusz Stanecki
• Akademicki chór Wyższej Szkoły Gospodarki - dyr. Rafał Sójka
• Akademicki chór Kujawsko-Pomorskiej Szkoły Wyższej - dyr. prof. Mariusz Kończal
• Bydgoski Chór Katedralny - dyr. prof. Mariusz Kończal
• Chór Żeński "Serioso-Giocoso"
• Chór pw. św. Cecylii przy parafii Chrystusa Króla - dyr. Leszek Rusiniak
• Chór "VINCENTINUM" przy parafii św. Wincentego à Paulo - dyr. Dariusz Rynkowski
• Chór "FORDONIA" przy parafii Matki Bożej Królowej Męczenników - dyr. Marian Wiśniewski
• Collegium Vocale Bydgoszcz
• Zespół Pieśni Dawnej "Fresca Voce" - dyr. Michalina Spychalska
• Chór "CANTUS CORDIS" przy parafii św. Jadwigi Królowej - dyr. Janusz Sierszulski
• Chór "EXSULTATE DEO" przy parafii Świętych Polskich Braci Męczenników - dyr. dr Romuald Rajs
• Chór "JUBILATE DEO" przy parafii Matki Boskiej Nieustającej Pomocy - dyr. Kamil Turalski
• Chór "HARMONIA" przy parafii Najświętszego Serca Pana Jezusa - dyr. Magdalena Opalińska
• Chór mieszany "RESSUREXIT" przy parafii Zmartwychwstania Pańskiego - dyr. Jolanta Rybka
• Żeński chór kameralny "GAUDEAMUS IN DOMINUM" przy parafii Zmartwychwstania Pańskiego - dyr. Jolanta Rybka
• Chór przy parafii Ewangelicko - Augsburskiej pod wezwaniem Zbawiciela - dyr. Karol Marcinkowski
• Chór mieszany "DZWON" - dyr. Piotr Stachura
• Towarzystwo Śpiewu "HALKA" - dyr. Benedykt Obyda

edytuj Kluby muzyczne

W Bydgoszczy znajduje się także miejsce ważne dla współczesnej kultury europejskiej, jeden z ośrodków powstania tzw. muzyki yassowej – klub Mózg założony przez Jacka Majewskiego i Sławomira Janickiego. Z "Mózgiem" związani są tacy artyści jak Tomasz Gwinciński, Tymon Tymański, Jerzy Mazzoll, Kazik Staszewski i wielu innych artystów polskich i zagranicznych.

edytuj Teatry

Teatr Polski im. Hieronima Konieczki z XVI-wiecznymi tradycjami, powstał w 1949. Od 2002 jest inicjatorem jedynego w Polsce Festiwalu Prapremier. W Bydgoszczy działa również kilka teatrów prywatnych: "Obok", "Yakiza", Teatr tańca Rozruch, plastyczny, słowa, Salon Młodych Twórców, oraz działają teatry alternatywne m.in. Teatr Pantomimy Dar. Ponadto przy Szkole Aktorskiej im. A. Grzymały-Siedleckiego istnieje Scena Prezentacji Teatralnych, która podejmuje szereg imprez ogólnopolskich: "Wiosna Teatralna", "Peregrynacje z Melpomeną", happeningi.

W latach 1960-1986 istniał Teatr Kameralny, o którego reaktywacje aktualnie zabiega Stowarzyszenie Kultury Teatralnej "Fides" oraz Szkoła Aktorska im A. Grzymały-Siedleckiego.

edytuj Muzea

 Osobny artykuł: Muzea w Bydgoszczy.

Wśród muzeów bydgoskich największym jest regionalne Muzeum Okręgowe im. Leona Wyczółkowskiego (od 1923), zajmujące kilka budynków w mieście, m.in. spichlerze nad Brdą i na Wyspie Młyńskiej. W Bydgoszczy działa też Pomorskie Muzeum Wojskowe specjalizujące się w dokumentowaniu najnowszej (XIX-XX w.) polskiej historii wojskowej, a w szczególności historii Pomorskiego Okręgu Wojskowego oraz kilkanaście innych jednostek muzealnych.

W mieście działa wiele galerii sztuki, dwie orkiestry symfoniczne i kameralna oraz chóry. O bydgoskiej kulturze świadczą również biblioteki (m.in. Wojewódzka i Miejska Biblioteka Publiczna z bogatym zbiorem woluminów z XV-XIX wieku i starodruków niemieckich), domy kultury, kluby muzyczne (wraz ze słynnym bydgoskim "Mózgiem" i "Kuźnią") czy kina.

edytuj Kina

• Multikino (10 sal)
• Cinema City (13 sal) Focus Mall Bydgoszcz
• Novekino Fordon (5/6 sal) (w planach)
• Kino-Teatr Adria
• Kino-Teatr POW
• Kino Pałacu Młodzieży
• Multikino Fordon (6-8 sal) (w planach)
• Kino Fordon(Dom Jubileuszowy CKK Wiatrak,otwarcie 2010r.)

edytuj Festiwale

Przez Filharmonię Pomorską organizowany jest Festiwal "Musica Antiqua Europae Orientalis" (XIV edycja w 2005), Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. Ignacego Jana Paderewskiego oraz Bydgoskie Festiwale Muzyczne. Ważne miejsce w kalendarzu imprez muzycznych zajmuje również Międzynarodowy Konkurs Młodych Pianistów Arthur Rubinstein in memoriam organizowany przez Zespół Szkół Muzycznych.

Innymi festiwalami bydgoskimi są m.in. Bydgoskie Impresje Muzyczne (Międzynarodowe Spotkania Młodzieży Muzykującej), Bydgoski Festiwal Operowy, Ogólnopolski Konkurs Chórów a Cappella Dzieci i Młodzieży, Smooth Festival, Festiwal Laureatów Konkursów Muzycznych, Festiwal Prapremier, Camera Obscura - Festiwal Reportażu czy Festiwal "Pejzaż bez Ciebie". Festiwal Teatrów Młodzieżowych "Wiosna Teatralna" i Prezentacje Teatralne "Peregrynacje z Melpomeną" organizowane przez Szkołę Aktorską im. A. Grzymały-Siedleckiego i Stowarzyszenie Kultury Teatralnej "Fides". Również prężnie działający Miejski Ośrodek Kultury w Bydgoszczy organizuje festiwale; Międzynarodowy Festiwal Harmonijki Ustnej, na który zjeżdżają się wielbiciele tego instrumentu z całej Polski oraz największą imprezę literacką w regionie Festiwal Książki - Bydgoski Trójkąt Literacki. Bydgoscy perkusiści mają także swój festiwal - są nim "Bydgoskie Drums-Fuzje".

edytuj Gwara bydgoska

W 2008 na temat gwary miejskiej Bydgoszczy prof. Andrzej Stanisław Dyszak wydał (nakładem TMMB) "Jak mówili bydgoszczanie. Mały słownik gwary bydgoskiej". Literackim świadectwem gwary jest książka Jerzego Sulimy-Kamińskiego "Most królowej Jadwigi".

edytuj Edukacja

 Osobny artykuł: Edukacja w Bydgoszczy.

W Bydgoszczy istnieje obecnie 19 uczelni wyższych (4 państwowe i 15 niepaństwowych). Wieloprofilowość bydgoskich uczelni (humanistyczna, techniczno-rolnicza, medyczna, muzyczna) sprawia, iż miasto jest jednym z większych ośrodków edukacyjnych w Polsce. To właśnie w Bydgoszczy znajdują się jedyne w województwie kujawsko-pomorskim publiczne uczelnie – techniczna, artystyczna i medyczna.

edytuj Publiczne wyższe uczelnie

W Bydgoszczy działają 3 wyższe uczelnie publiczne, z których największą jest Uniwersytet Kazimierza Wielkiego (do 1 września 2005 jako Akademia Bydgoska), na którym studiuje ok. 20 000 studentów^{potrzebne źródło}. Oferuje on 16 kierunków i ok. 40 specjalności na pięciu wydziałach: Humanistycznym, Pedagogiki i Psychologii, Matematyki, Fizyki i Techniki, Nauk Przyrodniczych oraz Administracji i Nauk Społecznych.

Drugą pod względem liczby studentów (10 000 w roku 2007/2008)), ale też i najstarszą (1951) jest Uniwersytet Technologiczno-Przyrodniczy im. Jana i Jędrzeja Śniadeckich (do 22 listopada 2006 jako Akademia Techniczno-Rolnicza). Największa i najbardziej utytułowana uczelnia techniczna w województwie. Jest to jedna z trzech uczelni technicznych województwa (dwie znajdują się we Włocławku). Oferuje 13 kierunków i ok. 40 specjalności na 6 wydziałach: Budownictwa i Inżynierii Środowiska, Mechanicznym, Rolniczym, Technologii i Inżynierii Chemicznej, Telekomunikacji i Elektrotechniki, Biologii i Hodowli Zwierząt oraz w Instytucie Matematyki i Fizyki.

Akademia Muzyczna im. Feliksa Nowowiejskiego dla 405 studentów to jedyna w regionie państwowa uczelnia artystyczna. Kształci przyszłych artystów muzyków, kompozytorów, instrumentalistów, wokalistów, dyrygentów, na 4 wydziałach: Kompozycji,Teorii Muzyki i Reżyserii Dźwięku,Instrumentalnym, Wokalno-Aktorskim oraz Dyrygentury Chóralnej i Edukacji Muzycznej. Podlega Ministerstwu Kultury.

edytuj Filie wyższych uczelni

W Bydgoszczy znajduje się też filia medyczna UMK, powstała w 1951, jako filia AM w Gdańsku jednakże jako samodzielna jednostka istniejąca dopiero od 1984 – Collegium Medicum im. Ludwika Rydygiera w Bydgoszczy (do 2004 jako Akademia Medyczna w Bydgoszczy). Kształci się na niej 4.889 studentów (rok akademicki 2007/2008) na 3 wydziałach: Lekarskim, Farmaceutycznym i Nauk o Zdrowiu. Baza uczelni opiera się również o kliniki zlokalizowane w Szpitalu Uniwersyteckim im. Antoniego Jurasza oraz 7 innych szpitalach. Podlega Ministerstwu Edukacji Narodowej.

W mieście działają również filie innych państwowych uczelni (m.in. Ośrodek Studiów Wyższych w Bydgoszczy 134 studentów - Akademii Ekonomicznej w Poznaniu, Sekcja Wydziału Teologicznego - Uniwersytetu im. A. Mickiewicza w Poznaniu) oraz dwie uczelnie teologiczne (Wyższe Seminarium Duchowne Diecezji Bydgoskiej oraz Wyższe Misyjne Seminarium Duchowne Zgromadzenia Ducha Świętego).

edytuj Niepubliczne wyższe uczelnie

Od połowy lat 90. zaobserwować można dynamiczny rozwój uczelni niepublicznych, z których największą jest Wyższa Szkoła Gospodarki (istniejąca od 1999), kształcąca 6.994 studentów (rok akademicki 2007/2008) na 7 kierunkach na 3 Wydziałach: Turystyki i Geografii, Społeczno-Ekonomicznym i Technologicznym, w tym m.in. w systemie studiów dziennych magisterskich. Szkoła współpracuje m.in. z Uniwersytetem w Tuluzie oraz Politechniką Laurea z Espoo (Finlandia). Drugą największą jest Kujawsko-Pomorska Szkoła Wyższa (2008, 6.220 studentów, kształci się na 5 wydziałach: Pedagogiki, Techniczny, Ekonomii, Administracji i Stosunków Międzynarodowych. Uczelnia współpracuje z uczelniami z Krajów Unii Europejskiej oraz m.in. z Ukraińskim Uniwersytetem z Tarnopola.

Innymi większymi bydgoskimi uczelniami niepublicznymi są m.in. Wyższa Szkoła Środowiska (od 1998, 940 studentów), Wyższa Szkoła Informatyki (od 1997, 1.000 studentów) , Szkoła Aktorska im. Adama Grzymały-Siedleckiego (od 2006), Wyższa Szkoła Nauk o Zdrowiu (od 2005, 316 studentów), Bydgoska Szkoła Wyższa (działa od 2004, 1.000 studentów). W Bydgoszczy działa również Wydział Zamiejscowy (102 studentów) WSHE (Wyższej Szkoły Humanistyczno-Ekonomicznej w Łodzi), największej niepublicznej uczelni w Polsce, Zamiejscowy Wydział Politologii Wyższej Szkoły Zarządzania i Bankowości w Poznaniu, pierwszej niepublicznej uczelni w Wielkopolsce, filia Wyższej Szkoły Bankowej w Toruniu (489 studentów) oraz Wyższa Szkoła Ekonomiczno-Społeczna (23 studentów).

edytuj Instytuty naukowe

Bydgoszcz to również siedziba jednostek naukowych współpracujących z wieloma uczelniami wyższymi, a także wiele znacznych instytutów naukowych, np. Instytut Hodowli i Aklimatyzacji Roślin.

edytuj Szkoły artystyczne

• Akademia Muzyczna im.Feliksa Nowowiejskiego ul. Słowackiego 7
• Szkoła Aktorska im. Adama Grzymały-Siedleckiego ul. Dworcowa 81
• Państwowy Zespół Szkół Muzycznych im. Artura Rubinsteina ul. A. Szwalbego 1
• Zespół Szkół Plastycznych im. L. Wyczółkowskiego ul. Konarskiego 2

edytuj Niższe szkolnictwo

Edukacja na niższych szczeblach (dane w roku szkolnym 2007/2008):

• szkoły ponadgimnazjalne 129:
  • dla młodzieży 86 (34 technika, 24 licea ogólnokształcące w tym jedno międzynarodowe "IB" , 12 liceów profilowanych i szkół artystycznych, 16 zasadniczych szkół zawodowych),
  • dla dorosłych 34,
  • szkoły specjalne 9,
• gimnazja 57 (w tym: 6 gimnazjów sportowych i szkół mistrzostwa sportowego),
• szkoły podstawowe 56 (w tym: 7 specjalnych, 4 sportowe i 1 artystyczna),
• przedszkola 77 (w tym: 30 placówek jednostek samorządu terytorialnego, 20 prywatnych, 19 oddziałów przedszkolne przy szkołach).

edytuj Media

Lokalne stacje radiowe których program jest nadawany z Bydgoszczy^[21]

Stacja radiowa	Rok rozpoczęcia nadawania	Typ emisji
Polskie Radio Pomorza i Kujaw	1945	Naziemna - 100,1 MHz
Radio BestStacja	?	Internetowa
Radio Eska Bydgoszcz	2000	Naziemna - 94,4 MHz
Radio GRA Bydgoszcz	2005	Naziemna - 106,1 MHz
Radio Megafon KPSW[22]	2008	Internetowa
Radio Plus Bydgoszcz	1998potrzebne źródło	Naziemna - 102,6 MHz
Radio Roxy FM Bydgoszcz	2005potrzebne źródło	Naziemna - 103,5 MHz
Radio Uniwersytet[23]	2007	Internetowa
Radio Złote Przeboje Bydgoszcz	2004potrzebne źródło	Naziemna - 92,1 MHz

Prasa wydawana na terenie miasta

Pozycja prasowa	Typ pozycji	Rok 1. wydania
Gazeta Pomorska	dziennik	1948
Gazeta Wyborcza (lokalne wydanie)	dziennik	?
Express Bydgoski	dziennik	1990
Metro	dziennik	?
7 dni Bydgoszcz	tygodnik	?
City Bydgoszcz	tygodnik	?
M7	miesięcznik	?
Anonse	tygodnik	?
Kurier Ratuszowy	miesięcznik	?
Akant	miesięcznik	?
Bydgoski Informator Kulturalny	miesięcznik	?
Pod wiatr	miesięcznik	?
Promocje Pomorskie	miesięcznik	?
Region Wita	miesięcznik	?
Posłaniec Ducha Świętego	miesięcznik	?
Cybermycha	miesięcznik	2000

Portale internetowe w Bydgoszczy

Nazwa	Adres Strony
Bydgoszcz.pl - oficjalna strona miasta	www.bydgoszcz.pl
SportowaBydgoszcz.pl - sport w Bydgoszczy	www.sportowabydgoszcz.pl
Bydgoski Portal Internetowy	www.bydgoszcz.com
InfoBydgoszcz	www.info.bydgoszcz.pl
Bydzia.pl	www.bydzia.pl

Stacje telewizyjne posiadające studia w Bydgoszczy

Nazwa	Rok utworzenia
TVP[24] - oddział w Bydgoszczy	1990[25]
BydziaTv - internetowa telewizja lokalna	?

edytuj Opieka zdrowotna

 Osobny artykuł: Opieka zdrowotna w Bydgoszczy.

W Bydgoszczy znajduje się 10 szpitali:

• wojewódzki (Wojewódzki Szpital im. Jana Biziela, od września 2008 r. Szpital Uniwersytecki nr 2)
• miejski (Szpital Miejski im. Warmińskiego)
• uniwersytecki (Szpital Uniwersytecki im. dr. Antoniego Jurasza)^[26]
• wojskowy (Wojskowy Szpital z Polikliniką)
• dziecięcy (Wojewódzki Szpital Dziecięcy im. Józefa Brudzińskiego)
• zakaźny (Wojewódzki Szpital Obserwacyjno-Zakaźny)
• MSWiA (Zakład Opieki Zdrowotnej MSWiA)
• Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej ESKULAP - Szpital Chirurgii Jednego Dnia^[27]

Na szczególną uwagę zasługuje Centrum Onkologii im. prof. F. Łukaszczyka (tzw. RCO), znajdujące się w dzielnicy Fordon. Słynie ono nie tylko z wielokrotnych wygranych w rankingach na najlepszy szpital w Polsce, lecz i z wysoce specjalistycznych badań z wykorzystaniem m.in. pierwszego w Polsce PET-CT (Pozytonowa emisyjna tomografia komputerowa).

W dzielnicy Opławiec, położonej w zachodniej części miasta, na skarpie nad Brdą znajduje się sanatorium Kujawsko-Pomorskiego Centrum Pulmonologii dla przewlekle chorych. To rzadki przypadek, by tak duże miasto jak Bydgoszcz miało na swoim terenie sanatorium.

Tradycja szkolnictwa medycznego jest w Bydgoszczy głęboko zakorzeniona. Już w 1951 powołano jako pierwszy w Polsce Zakład Doskonalenia Lekarzy, gdzie odbywały się szkolenia podyplomowe dla lekarzy z całego kraju. W 1971 przekształcono go w Zespół Nauczania Klinicznego w Bydgoszczy, a następnie w Filię Akademii Medycznej w Gdańsku). 1984 przyniósł Bydgoszczy pierwszy rok akademicki na Akademii Medycznej w Bydgoszczy, by w dokładnie 20 lat później, w 2004, przekształciła się ona w Collegium Medicum Uniwersytetu Mikołaja Kopernika .

edytuj Pogotowie ratunkowe

W 1902 roku Zarząd Miejski postanowił utworzyć pogotowie ratunkowe. Zakupiony z budżetu miasta pojazd został przekazany do dyspozycji Miejskiej Straży Pożarnej, a jego miejscem pobytu stał się kościół Klarysek, zamieniony przez władze niemieckie na remizę strażacką. Obsługę pełnił woźnica i dwaj strażacy przeszkoleni w udzielaniu pierwszej pomocy. Przewożono nie tylko rannych w wypadkach, ale również chorych do szpitala i z powrotem do domu. Na terenie miasta obowiązywał zaprzęg jednokonny, a poza jego granicami dwukonny.

Wojewódzka Stacja Pogotowia Ratunkowego znajduje się przy ul. Produkcyjnej 13 w Fordonie. Na terenie miasta rozlokowanych jest kilka baz wyjazdowych karetek^{potrzebne źródło}.

W planach na lata 2009-2010 jest postawienie zespołów wyjazdowych na Osowej Górze i na osiedlu Zawiszy przy Wojskowym Szpitalu Klinicznym^{potrzebne źródło}.

edytuj Sport i rekreacja

 Osobny artykuł: Sport w Bydgoszczy.

Bydgoszcz od lat 90. XX w. promuje swój wizerunek marketingowy jako miasto sportu^{potrzebne źródło}. Istnieje rozbudowana infrastruktura sportowa, działalność prowadzi wiele klubów w różnorodnych dyscyplinach. Bydgoszcz posiada tradycje w sportach wodnych (wioślarstwie, kajakarstwie), a także sporcie żużlowym i lekkiej atletyce. Od 1928 r. do 2008 r. bydgoszczanie zdobyli 25 medali olimpijskich, z tego 16 wioślarstwie i kajakarstwie.

W 2009 r. w najwyższej lidze rozgrywkowej występowali m.in. bydgoscy: siatkarze (Delecta), siatkarki (Centrostal), koszykarki (Artego), żużlowcy (BKS „Polonia”). Wyjątkowe sukcesy osiągają wioślarze: klub Bydgostia jest od 16 lat (1993-2009) nieprzerwanie drużynowym mistrzem Polski.

Od 1999 r. rozgrywane są w Bydgoszczy co roku międzynarodowe imprezy lekkoatletyczne. Miasto gościło już mistrzostwa świata juniorów młodszych w roku 1999 oraz mistrzostwa świata juniorów w roku 2008.

Do największych obiektów sportowych w Bydgoszczy należą: hala sportowo-widowiskowa Łuczniczka, stadion piłkarsko-lekkoatletyczny „Zawisza” im. Zdzisława Krzyszkowiaka, stadion żużlowy „Polonia” oraz tor regatowy. W mieście znajduje się 10 przystani wioślarskich i kajakarskich, tor kajakarstwa górskiego oraz kilkanaście innych obiektów służących różnym dyscyplinom sportowym.

edytuj Polityka

edytuj Samorząd

Na czele Bydgoszczy (miasto na prawach powiatu) stoi Prezydent Miasta, Konstanty Dombrowicz. Wraz z 4 zastępcami stanowi on organ wykonawczy.

Organem uchwałodawczym jest rada miasta składająca się z 31 radnych (na czele z przewodniczącą – Dorotą Jakuta).

Bydgoszcz jest członkiem Unii Metropolii Polskich i Związku Miast Polskich oraz Stowarzyszenia Eurocities – zrzeszającego duże miasta europejskie.

edytuj Parlamentarzyści

Przedstawiciele mieszkańców do polskiego parlamentu są wybierani spośród kandydatów z okręgu wyborczego Bydgoszcz.

Posłowie do Sejmu RP posiadający biura poselskie w mieście:

Anna Bańkowska (SLD), Eugeniusz Kłopotek (PSL), Tomasz Latos (PiS), Wojciech Mojzesowicz (PiS), Paweł Olszewski (PO), Teresa Piotrowska (PO), Radosław Sikorski (PO), Andrzej Walkowiak (PO), Janusz Zemke (SLD).

Senatorowie posiadający biura senatorskie w mieście:

Zbigniew Michał Pawłowicz (PO), Jan Rulewski (PO).

Posłowie do Parlamentu Europejskiego posiadających biura poselskie w mieście:

Tadeusz Zwiefka, PO.

edytuj Placówki międzynarodowe

 Zobacz więcej w artykule Urzędy konsularne w Polsce według miast, w sekcji Bydgoszcz.

W Bydgoszczy znajdują się następujące konsulaty honorowe:

• Konsulat Honorowy Niemiec - od 24 lutego 2005 r. (Jarosław Włodzimierz Kuropatwiński).
• Konsulat Honorowy Belgii - od 30 czerwca 2008 r. (Stanisław Wroński)^[28]
• Konsulat Honorowy Czech - od 5 grudnia 2009 r. (Dariusz Zimny)^[29]

edytuj Współpraca zagraniczna

 Osobny artykuł: współpraca zagraniczna Bydgoszczy.

W 2006 r. Bydgoszcz miał podpisaną umowę o stosunkach partnerskich z 12 miastami na 3 kontynentach: 2 azjatyckimi (Ningbo i Pawłodar), 2 północnoamerykańskimi (Hartford i Tempe) oraz 8 europejskimi (Czerkasy, Kragujevac, Krzemieńczuk, Mannheim, Patras, Perth, Reggio Emilia, Wilhelmshaven)^[30][31].

Współpraca z włoskim Reggio Emilia rozpoczęła się już na początku lat 60. (umowę podpisano w 1962 roku), natomiast z serbskim (ówcześnie jugosłowiańskim) Kragujevacem na początku 70. (umowa z 1971). Te dwa miasta "od wieków" współpracują z Bydgoszczą, jednakże na początku lat 90. miasto podpisało zaczęło podpisywać umowy partnerskie z kolejnymi miastami: 1991 Mannheim, 1992 Tempe, 1996 Hartford, 1997 Pawłodar, 1998 Perth, 2000 Czerkasy, 2004 Krzemieńczuk i Patras, 2005 Ningbo oraz Wilhelmshaven 2006, które przez wiele lat łączył z Bydgoszczą status miast zaprzyjaźnionych.

Poza tym Bydgoszcz jest zaprzyjaźniona z 4 europejskimi miastami.

edytuj Miasta partnerskie Bydgoszczy

Miasta partnerskie
Miasto	Kraj	Data podpisania umowy
Czerkasy	Ukraina	13.09.2000
Hartford	USA	30.09.1996
Kragujevac	Serbia	23.07.1971
Krzemieńczuk	Ukraina	30.06.2004
Mannheim	Niemcy	26.11.1991
Ningbo	Chiny	28.12.2005
Patras	Grecja	8.10.2004
Pawłodar	Kazachstan	10.04.1997
Perth	Szkocja	9.05.1998
Pitesti	Rumunia	22.06.2007
Reggio Emilia	Włochy	12.04.1962
Wilhelmshaven	Niemcy	19.04.2006
Miasta zaprzyjaźnione
Arvika	Szwecja	???
Eindhoven	Holandia	???
Grenada	Hiszpania	???
Tuluza	Francja	???

edytuj Bydgoszcz jako garnizon wojskowy

 Osobny artykuł: Garnizon Bydgoszcz.

W czasach I Rzeczypospolitej na zamku bydgoskim przebywała stała załoga wojskowa. Po 1657 bezpieczeństwo miastu zapewniała milicja municypalna.

Już w 1772 władze pruskie postanowiły ulokować w mieście stały garnizon wojskowy. Od 1847 Bydgoszcz jest siedzibą sztabu związku taktycznego szczebla drugiego lub pierwszego. Bydgoszcz była siedzibą 4 DP należącej do II Korpusu Armijnego. Po pruskim okresie w mieście zostało wiele budynków koszarowych i użyteczności publicznej.

W okresie międzywojennym Bydgoszcz nie zniknęła z wojskowej mapy Polski. W 1930 z Poznania do Bydgoszczy przeniesiono Ekspozyturę nr 3 Oddziału II Sztabu Generalnego, podlegającą referatowi Zachód w Warszawie. W garnizonie bydgoskim stacjonowały: jednostki 15 dywizji piechoty (15 DP) i Pomorska Brygada Kawalerii. Obie jednostki podlegały komendzie Okręgu Korpusu nr VIII w Toruniu. W maju 1939 przy 4 dywizjonie lotnictwa myśliwskiego detaszowanym z 4 pułku lotniczego z Torunia zorganizowano Wojskowy Ośrodek Spadochronowy WOS. Użytkowano istniejące koszary wojskowe, wybudowano także kilka nowych obiektów. We wrześniu 1937 miasto było świadkiem defilady 50 tys. żołnierzy przed Naczelnym Wodzem po zakończonych manewrach letnich. 3 września 1939 z bydgoskiego garnizonu wycofały się ostatnie oddziały Wojska Polskiego.

Po wojnie trwała rozbudowa infrastruktury wojskowej (powstało m.in. Osiedle Leśne – dla kadry POW) i zakładów produkujących na potrzeby obronności kraju. Obecnie Bydgoszcz jest ważnym ośrodkiem wojskowym w kraju. Tutaj mają swoją siedzibę m.in.:

• Pomorski Okręg Wojskowy,
• Inspektorat Wsparcia Sił Zbrojnych,
• dowództwo 2 Korpusu Obrony Powietrznej,
• 2 Baza Lotnicza,
• 1 Pomorska Brygada Logistyczna,
• Lotnicza Grupa Poszukiwawczo-Ratunkowa (jedyna w Polsce)
• Centrum Szkolenia Sił Połączonych – Joint Force Training Center – ośrodek sił NATO mający na celu zapoznanie i szkolenie sztabów dywizyjnych, brygadowych oraz batalionowych z nowymi doktrynami i technologiami,
• Rejonowy Zarząd Infrastruktury.

edytuj Osoby związane z Bydgoszczą

Z Bydgoszczy pochodzą liczni sportowcy, wśród nich wieloboista Sebastian Chmara, wioślarze Leon Birkholc, Franciszek Bronikowski, Ryszard Kubiak, Teodor Kocerka, Jacek Streich, Robert Sycz, kajakarze Maciej Freimut, Ivan Klementiev, bokser Brunon Bendig, sztangista Sławomir Zawada, lekkoatletki Teresa Ciepły i Irena Szewińska, gimnastyk Andrzej Szajna), żużlowcy (Tomasz Gollob, Jacek Gollob) oraz piłkarze (Zbigniew Boniek, Stefan Majewski, Arkadiusz Onyszko).

Pochodzą stąd również: aktorki Grażyna Szapołowska, Adrianna Biedrzyńska, aktorzy Jan Nowicki, Leon Niemczyk,Maciej Radel, prezenterka TVP1 Paulina Chylewska, prezenterka pogody w TVP1 Marzena Słupkowska, prezenter Teleexpressu i Wiadomości TVP Wojciech Reszczyński, korespondent TVN w USA Mariusz Max Kolonko, dziennikarz TVN Tomasz Sekielski i prezenterka Faktów TVN Patrycja Redo.

Bydgoszcz to miasto rodzinne polityków Jan Krzysztof Bielecki, Sławomir Jeneralski, Romuald Kosieniak, Wojciech Mojzesowicz, Jan Rulewski, Radosław Sikorski, Mieczysław Wachowski, Janusz Zemke), jak i Jana Kulczyka.

Bygoszczanami są także aktor teatralny Hieronim Konieczka, współtwórca "Kabaretu Starszych Panów" Jeremi Przybora, pisarze Jerzy Sulima-Kamiński, Józef Weyssenhoff, poeta Wojciech Banach, wieloletni dyrektor Filharmonii Pomorskiej Andrzej Szwalbe, malarz Leon Wyczółkowski, reżyser i scenarzysta filmowy Jerzy Hoffman), lekarze Jan Biziel, Władysław Piórek, Emil Warmiński) oraz osoba, która przyczyniła się do skrócenia II wojny światowej – Marian Rejewski, matematyk i kryptolog, który złamał kod Enigmy.

Związani z Bydgoszczą byli też bernardyn Bartłomiej z Bydgoszczy (XVI w.), twórca pierwszego w Polsce słownika łacińsko-polskiego, wielki kanclerz koronny okresu "srebrnego wieku" RP Jerzy Ossoliński (I poł. XVII w.), generał armii niemieckiej w latach 1933-1944 Eberhard von Mackensen, kapelan wojskowy, błogosławiony Kościoła katolickiego ks. Franciszek Dachtera, biskup i arcybiskup warmiński, historyk Kościoła abp Edmund Piszcz).

W okresie II RP z Bydgoszczą było związanych wielu działaczy mniejszości niemieckiej tj. Arthur Pankratz czy Ferdinand Lang oraz Zachari Bakradze gruziński oficer kontraktowy - generał brygady WP.

edytuj Honorowi obywatele Bydgoszczy

Honorowi obywatele Bydgoszczy
1918	Lewin Louis Aronsohn	wybitny samorządowiec, fundator posągu "Łuczniczki"
1926	Władysław Piórek	lekarz, działacz społeczny (p. Związek Ludowo-Narodowy)
1930	Jan Biziel	lekarz, działacz społeczny (m.in. założyciel Księgarni Bydgoskiej)
1937	Edward Śmigły-Rydz	marszałek Polski i Naczelny Wódz w wojnie obronnej w 1939
1993	Tadeusz Nowakowski	działacz społeczny, reporter papieża Jana Pawła II
1993	Andrzej Szwalbe	wieloletni dyrektor Filharmonii Pomorskiej i organizator życia muzycznego
1997	Teresa Ciepły	lekkoatletka, wielokrotna medalista (m.in. złoto, srebro Tokio 1964, brąz Rzym 1960)
1998	Karol Wojtyła	papież Jan Paweł II (16 października 1978 – 2 kwietnia 2005)
1999	Primo Nebiolo	ur. w Turynie poliglota, przewodniczący IAAF (1981-1999)
2003	Jerzy Hoffman	reżyser i scenarzysta filmowy
2005	Irena Szewińska	lekkoatletka, wielokrotna medalista (m.in. igrzysk olimpijskich – 3 złote, 2 srebrne i 2 brązowe)
2006	ks.Zdzisław Lipiński	ksiądz, wykładowca
26 IX 2007	Rajmund Kuczma	historyk, popularyzator miasta i wieloletni dyrektor Muzeum Okręgowego
2009	Krzysztof Penderecki	współczesny polski kompozytor, dyrygent i pedagog muzyczny

edytuj Legendy i przypowieści związane z Bydgoszczą

Mimo że jest to na ogół mało znane, istnieje całkiem sporo legend i podań o Bydgoszczy. Oto niektóre z nich:

• Legenda o powstaniu Bydgoszczy "Dwaj bracia Byd i Gost"^[32]
• "Legenda o herbie"
• "Legenda o bydgoskiej Łysej Górze"
• "Bartodzieje Bartłomiejami stoi"^[33]
• "Legenda o bydgoskim diabełku Węgliszku"
• "Jak Bocianowo z bocianiska powstało"
• "O Angelice, córce rycerza Carolusa"

Legendy o Bydgoszczy i panu Twardowskim (wg legendy szlachcic Twardowski mieszkał w Bydgoszczy):^[34]

• "Pan Twardowski i burmistrza Słomki odmłodzenie"
• "W roku pańskim 1560"
• "Na kogutach siedząc"
• "Dziewięć groszy"

edytuj Nazwę Bydgoszcz noszą

• "Bydgoszcz", statek^{potrzebne źródło}
• "Bydgoszcz", balon^{potrzebne źródło}
• "Bydgoszczanin", pociąg pospieszny relacji Zamość – Warszawa – Sochaczew - Łowicz Główny - Kutno - Włocławek - Aleksandrów Kujawski - Toruń – Solec Kujawski - Bydgoszcz

Przypisy

edytuj Bibliografia

• Historia Bydgoszczy, 1991, Warszawa-Poznań, PWN, ISBN 83-01-06666-0
• Janusz Umiński, 2004, Bydgoszcz przewodnik, Bydgoszcz, Wyd. Uczelniane WPSTiH, ISBN 83-914008-7-5
• Janusz Umiński, 1996, Bydgoszcz przewodnik, Bydgoszcz, Wyd. Regionalny Oddział PTTK "Szlak Brdy w Bydgoszczy", ISBN 83-905282-0-7

edytuj Linki zewnętrzne

• Mapy: Autopilot • Google Maps • Targeo • Zumi
• Zdjęcia satelitarne: Google Maps • Wikimapia • Zumi
• Oficjalna strona internetowa miasta
• Bydgoszcz w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom I (Aa – Dereneczna) z 1880 r.